ÕΨРÄÀÕÜ ÈËÒÃÝË ÌÝ-èé 600-1300 îí

1. Áèä íýã äýõ èëòãýëýý òàâäóãààð çóóíû òºãñãºëººð äóóñãàñàí.  Ãýõäýý ýõýí ¿åèéí ýäãýýð çóóíóóäàä ýõëýë íü òàâèãäñàí áîëîâ÷, ýõíèé èëòãýëä äóðäàãäààã¿é îëîí ç¿éë¿¿ä áèé.  Äýëõèéí ò¿¿õýíä “Õàðàíõóé ¯å¿ä” ãýäãýýðýý ìýäýãäñýí àéìøèãò ¿å¿äèéí ýõëýë ð¿¿ áèä äºíãºæ îðîîä áàéãàà.  Òýä áîë òóéëûí õàðàíõóé, öóñò, àéìøèãò ¿å¿ä áàéñàí.  Ðîìûí Êàòîëèê ÷óóëãàíû ¿¿ñãýí áèé áîëãîñîí õàâ÷ëàãóóä íü õàòóó, õàðãèñ, äóóñàøã¿é áàéâ.  Õ¿éñ òýìòðýõýýð òºëºâëºãäñºí äàéí íü ä¿ðâýí çóãòñàí Õðèñòýä èòãýã÷äèéí áóé îëîí ãàçðóóä ðóó ¿ðãýëæëýí, óëàéðàí äàéð÷ îðæ èðäýã áàéñàí.  Õààíà ÷ áàéñàí òýäíýýñ ¿ëääýã ãàíö ç¿éë íü çºâõºí “Öóñàì Çàìíàë” áàéâ.  Òýð òóñìàà ãîëäóó Àíãëè, Óýëüñ, Àôðèê, Àðìÿí áîëîí Áîëãàð çýðýã óëñóóä á¿õýëäýý èéì áàéæýý. Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòàíä ìàø ¿íýí÷ ¿ëäýõýýð øóðãóó õè÷ýýæ áóé Õðèñòýä èòãýã÷äèéí àìüäàð÷ áóé àëü ÷ ãàçðààñ  “Öóñàí Çàìíàë” îëääîã áàéñàí. 
2. Îäîî “Á¿õ íèéòèéí” õýìýýí íýðëýãääýã Ǻâëºëãººí¿¿ä áóþó Ýçýíò ã¿ðíèé òàë ðóó àíõààðëàà õàíäóóëöãààÿ.  Ýäãýýð Ǻâëºëãººí¿¿ä íü ä¿ð ýñãýëò áóþó ººðººð õýëáýë, Èåðóñàëèì äàõü òºëººëºã÷èä áîëîí áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí õèéäýã áàéñàí Ǻâëºë㺺í (¯éë ÿâäàë 15:1-èéã ¿ç)-èé æèøýýí äýýð ¿íäýñëýãäñýí áà õàðèí òýä èæèë íýðòýé áàéñàí ãýýä òýäýíòýé þóãààðàà ÷ òºñòýé áàéãààã¿é ãýäãèéã ñàíàõ íü ç¿éòýé.  Áèä îäîî ýíä, ýäãýýðèéí çºâõºí íàéì ðóó íü àíõààðëàà õàíäóóëíà.  Ýäãýýð íàéìàí çºâëºë㺺íèéã á¿ãäèéí Ïàïóóä áèø, õàðèí ººð ººð ýçýí õààä çàðëàí õèéëãýæýý.  Ýäãýýðèéã á¿ãäèéí Ç¿¿íèé áóþó Ãðåêèéí ÷óóëãàíóóä äóíä çîõèîí áàéãóóëñàí áàéíà.  Ãýñýí õýäèé ÷, áàðóóíû ñàëáàð áóþó Ðîìûí ÷óóëãàíóóä ÿìàð íýã òºëººë뺺𺺠îðîëöäîã áàéñàí. 
3. Ýäãýýð çºâëºëãººí¿¿äèéí àíõíûõ íü ÌÝ-èé 325 îíä Íèñå áóþó Íèñåàä çîõèîí áàéãóóëàãäæýý.  ¯¿íèéã àãóó èõ Êîíñòàíòèí çàðëàñàí áºãººä íèéò 318 ÷óóëãàíû òýðã¿¿í îðîëöñîí áàéíà. 

Õî¸ð äàõü íü ÌÝ-èé 381 îíä Êîíñòàíòèíîïëåä áîëñîí áºãººä àãóó èõ Òåîäîñèóñ çàðëàí õèéëãýñýí.  Òýíä 150 ÷óóëãàíû òýðã¿¿í (Ýðòíèé çóóíóóäûí òýðã¿¿í¿¿ä ãýäýã íü åð人 ë áèåý äààñàí ÷óóëãàíû ïàñòîðóóä ãýñýí ¿ã þì) îðîëöæýý. Ãóðàâ äàõü óäààãèéíõûã II Òåîäîñèóñ áîëîí III Âàëåíòèí íàð çàðëàí õèéëãýñýí.  ¯¿íä 250 ÷óóëãàíû òýðã¿¿í îðîëöñîí áºãººä ýíý íü ÌÝ-èé 431 îíä Ýôýñò áîëæýý.  ĺðºâ äýõ íü ÌÝ-èé 451 îíä Êàëêýäîíä áîëñîí áºãººä ¿¿íèéã ýçýí õààí Ìàðèàí çàðëàí õèéëãýñýí.  ¯¿íä íèéò 500-600 îð÷èì ÷óóëãàíû òýðã¿¿í áóþó Ìåòðîïîëèòàíóóä (Ìåòðîïîëèòàíèóä íü Õîòûí áóþó Àíõíû ÷óóëãàíû ïàñòîðóóä áàéñàí) îðîëöæýý.  Ýíý çºâëºë㺺íèé ¿åýð îäîîãèéí àëäàðò “Ìàðèîëàòðè”-èéí ñóðãààëûã àíõ òóíõàãëàñàí.  Ýíý íü Õðèñòèéí ýõ Ìàðèéã ø¿òýõ ãýñýí óòãàòàé ¿ã þì.  Ýíý øèíý ñóðãààë íü àíõ ãàð÷ èðýõäýý íèëýýä øóóãèàí òàðüæ, îëîí íîöòîé ýñýðã¿¿öýëòýé òóëãàð÷ýý.  Ãýâ÷, ýíý íü ýöýñòýý ÿëæ, Êàòîëèê ÷óóëãàíû ººð÷ëºãäºøã¿é ñóðãààë áîëñîí.  Ýíýõ¿¿ íàéìàí çºâëºë㺺íèé òàâ äàõü íü Êîíñòàíòèíîïëåä (ýíý íü õî¸ð äàõü óóëçàëò áîëñîí ãàçàð) áîëæýý.  ¯¿íèéã ÌÝ-èé 553 îíä Æóñòèíèàí çàðëàí õèéëãýñýí áºãººä íèéò 165 ÷óóëãàíû òýðã¿¿í îðîëöñîí.  Ýíý çºâëºë㺺í íü ãîëäóó òîäîðõîé áè÷âýð¿¿äèéã áóðóóøààõ çîðèëãîîð çàðëàãäñàí áîëîõ íü õàðàãääàã.  ÌÝ-èé 680 îíä çóðãàà äàõü çºâëºë㺺í ìºí ë Êîíñòàíòèíîïëåä áîëñîí áºãººä ¿¿íèéã Êîíñòàíòèí Ïåãîíàòîð çàðëàí õèéëãýñýí áà óã çºâëºëãººíººð òýðñ ¿çëèéã áóðóóøààæýý.  Ǻâëºë㺺íèé ¿åýð Ïàï Õîíîðèóñèéã ñóóäëààñ íü îãöðóóëæ, ÷óóëãàíààñàà õººí çàéëóóëñàí áàéíà.  Õàðèí ýíý ¿åä àëäàà ìàäàãã¿é ãýãýýíòíèé òóõàé õóóëü õàðààõàí òóíõàãëàãäààã¿é áàéæýý.  Äîëîî äàõü çºâëºë㺺íèéã ÌÝ-èé 787 îíä Íèñåàä õóðàëäóóëàõààð áîëæýý.  Ýíý áîë óã ãàçàð áîëñîí õî¸ð äàõü óóëçàëò þì.  ¯¿íèéã Èìïðýññ Èðýíý çàðëàí õèéëãýñýí.  Óã óóëçàëòààð “Ä¿ðñ ø¿òýõ” áà “Ãýãýýíòí¿¿äèéã ø¿òýõ” õýìýýõ õî¸ð ñóðãààëûí ýõëýë òàâèãäñàí áîëîõ íü òîäîðõîé õàðàãääàã.  Èéíõ¿¿ ýäãýýð õ¿ì¿¿ñ Õðèñòýä èòãýã÷èä ãýõýýñýý èë¿¿ ïàãàí øèíæ òºðõòýé áîëæ áàéãààã òà õàðæ ÷àäíà.   “Ç¿¿íèé Ǻâëºëãººí¿¿ä” õýìýýí íýðëýãääýã ñ¿¿ë÷èéíõèéã ýçýí õààä çàðëàí, ÌÝ-èé 869 îíä Êîíñòàíòèíîïàëåä çîõèîí áàéãóóëæýý.  ¯¿íèéã Áàñèëèóñ Ìàðåäî çàðëàí õèéëãýñýí.  Ýíý ¿åýð Êàòîëèê ÷óóëãàíä ìàø íîöòîé áýðõøýýëòýé òóëãàðñàí áàéëàà.  Êàòîëèêèéí õî¸ð òîì ñàëáàð áîëîõ Ç¿¿í ÷èãèéí áóþó Êîíñòàíòèíîïëå äàõü Ïîíòèóñûí Ãðåê áà Áàðóóí ÷èãèéí áóþó Ðîì äàõü 1-ð Íèêîëàñûí Ðîì õî¸ðûí óäèðäàã÷äûí õîîðîíä ìºí ÷àíàðûí íîöòîé çºð÷èëäººí ¿¿ñ÷ýý.  Òýäíèé õîîðîíäûí áýðõøýýë íü ìàø íîöòîé áàéñàí áºãººä áèå áèåíýý ÷óóëãàíààñ õººí çàéëóóëàõ áîëñîí.  Èéìýýñ áîãèíî õóãàöààíû òóðø Êàòîëèñèçì íü á¿õýëäýý ÿìàð ÷ òýðã¿¿íã¿é áàéñàí.  Ýíý çºâëºë㺺í íü áîëîìæòîé áîë óã áýðõøýýëèéã çîõèöóóëàõààð çàðëàãäæýý.   Êàòîëèñèçìèéí äýýã¿¿ð çýðýãòí¿¿äèéí äîòîðõ ýíýõ¿¿ õàãàðàë íü õýçýý ÷, ò¿¿ãýýð ÷ áàðàõã¿é ºíººäºð ÷ ãýñýí õàíãàëòòàé øèéäýãäýýã¿é.  Ýðòíèé òýð ºäð¿¿äýýñ ýõýëñýí ýíýõ¿¿ çºð÷ëèéã çîãñîîõ ãýñýí á¿õ îðîëäëîãóóä á¿òýëã¿éòñýí.  Òèéíõ¿¿ òýð ¿åýñ ýõëýí Ëàòåðàíû (áóþó Ãýãýýíòí¿¿äèéí) õ¿÷ èë¿¿ èõ íýìýãäñýí.  Ýçýí õààä áèø, õàðèí Ðîìûí Ïîíòèôóóä á¿õ çºâëºë㺺íèéã çàðëàí õèéëãýäýã áîëæýý.  Äàðàà÷èéí çºâëºëãººí¿¿äèéí òàëààð ýäãýýð èëòãýë¿¿äýä äàðàà äóðäàãäàíà. 

1. Áèäíèé àíõààðëàà õàíäóóëæ ÷àäààã¿é íýãýí øèíý ñóðãààë áèé.  ßìàð ÷ ýðãýëçýýã¿é áóñàä ñóðãààëóóä áàéãàà õýäèé ÷, òýäíýýñ îíöãîéëîí “Íÿëõ õ¿¿õýä Èõ Ýçýíèé çîîãò îðîëöîõ” ÿâäàë þì.  Íÿëõ õ¿¿õäýä çºâõºí áàïòèçì õèéãýýä çîãñîõã¿é, òýäíèéã ÷óóëãàíä õ¿ëýýí àâ÷, ÷óóëãàíû ãèø¿¿í áîëãîí, Èõ Ýçýíèé çîîãò îðîëöîõ ýðõ îëãîõ áîëæýý.  ¯¿íèéã ÿàæ áîëîìæòîé áîëãîõ âý ãýäýã íü òýäíèé õóâüä ãîë àñóóäàë áàéëàà.  Ãýâ÷, òàëõûã äàðñàíä õèéæ äýâòýýñíýýð ¿¿íèéã øèéäâýðëýæýý.  Èéíõ¿¿ ýíý íü õýäýí æèëèéí òóðø õýðýãæñýýð èðñýí.  Õýñýã õóãàöààíû äàðàà ¿¿í äýýð íýãýí øèíý ñóðãààë íýìýãäñýíýýð ¿¿íèéã Àâðàëä õ¿ðýõ ººð íýã çàì õýìýýí çààæ ñóðãàõ áîëæýý.  Õîæèì íü ýäãýýð äýý𠺺ð íýãýí øèíý íîìëîë íýìýãäñýí áà áèä ýíý òàëààð ýíýõ¿¿ èëòãýë¿¿äýä äàðàà äàõèí äóðäàíà. 
2.  Òàâäóãààð çóóí áóþó 451 îíä Êàëêýäîíä õóðàëäñàí äºðºâ äýõ á¿õ íèéòèéí Ǻâëºëãººíººð òóíõàãëàãäñàí “Ìàðèîëàòðè” áóþó Åñ¿ñèéí ýõ Ìàðèéã ø¿òýõ õýìýýõ á¿õýëäýý øèíý íýãýí ñóðãààë íü õóðäàöòàé ºñºëòèéí æàãñààëòàíä íýìýãäýí îðñîí.  Íýãýí øèíý çóó÷ õýðýãòýé ìýò ñàíàãäàõ áîëæýý.  Õýäèéãýýð Åðòºíöèéí Ýçýíèé Õ¿¿ Õðèñò áóþó õ¿í áîëñîí æèíõýíý Åðòºíöèéí Ýçýí ººðºº çóó÷ áàéñàí õýäèé ÷, Åðòºíöèéí Ýçýí áà õ¿í õî¸ðûí õîîðîíäûí çàé íü ãàíöõàí çóó÷èä äýíä¿¿ àãóó òîì ìýò ñàíàãäñàí áàéíà.  Ìàðü ººð íýãýí çóó÷ áîëîõ õýðýãòýé ìýòýýð õ¿ì¿¿ñ áîäîõ áîëñîí áºãººä òýä ò¿¿í ð¿¿ õàíäàí ãóéëò õèéäýã áîëæýý.  Òýðýýð òýäíèéã Õðèñò ð¿¿ õ¿ðãýã÷ íü àæ. 
3. 8-ð çóóíä Êàòîëèê èòãýëä õî¸ð øèíý ñóðãààë íýìýãäñýí.  Ýäãýýð íü Íèñåà (áóþó Íèñå)-ä áîëñîí õî¸ð äàõü Ǻâëºëãººíººð (787 îíä) òóíõàãëàãäæýý.  Ýäãýýðèéí íýã áîëîõ “Ä¿ðñ Ø¿òýõ” õýìýýõ ñóðãààë íü Åðòºíöèéí Ýçýíèé õóóëèóäûí íýãèéã øóóä çºð÷ñºí áàéäàã. 

“Òà íàð õèéìýë ø¿òýýí õèéí õ¿íäýòãýæ áîëîõã¿é”   ׺뺺ëºãäñºí íü 20:3, 4, 5.  Ïàãàíèçìààñ èðñýí ººð íýìýãäýë.  Òýãýýä  “Ãýãýýíòí¿¿äèéã ø¿òýõ” ñóðãààë äàãàëäàí ãàð÷ èðñýí.  Ýíý ñóðãààëûã äýìæñýí ÿìàð ÷ ç¿éë Áèáëèä áàéäàãã¿é.  Ãýãýýíòèéã ø¿òýõ òàëààð õàðóóëñàí áàéæ áîëîõ Áèáëè äýõ öîðûí ãàíö õàìãèéí ãýíýí ãýæ õýëæ áîëîõîîð òîõèîëäîë áîë Ëóóõ 16:24-31-ä ãàðäàã íàñ áàðñàí áàÿí ýð Àâðàõààìààñ õýðõýí ãóéæ áóé õýñýã þì.  Ýäãýýð íü ÷óóëãàíû ò¿¿õèéí ýíý ¿åä Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãààëóóäàä õóâüñàí ººð÷ëºãäºí îðæ èðñýí á¿õ ç¿éë áèø, õàðèí çàðèì íýã õýñýã íü þì. 

1. Ýäãýýð çóóíóóäàä àìüäàð÷ áàéñàí õàâ÷èãäàãñàä íü îëîí ººð ººð íýðýýð íýðëýãääýã áàéñàí.  Òýäíèé äóíä Äîíàòèñòóóä, Ïàòåðèíóóä, Êàòàðè, Ïàóëèêàíóóä áîëîí Àíà-Áàïòèñòóóä áàéñàí áºãººä áàãà çýðýã õîéõíî Ïåòðî-Áðóññèàíóóä, Àðíîëäèñòóóä, Õåíðèø¿¿ä, Àëáèãåíñóóä, Âàëäåíñóóä çýðýã áàéæýý.  Çàðèìäàà ýäãýýðèéí íýã íü, çàðèìäàà íºãºº íü èë¿¿ àëäàðòàé áàéäàã áàéâ.  Ãýâ÷, òýäíèé çàðèì íü áàéíãûí, àéìøèãò õàâ÷ëàãààñ áîëæ áàðàã ¿ðãýëæ áóñäààñàà èë¿¿ àëäàðòàé áàéñàí.
2. Ýäãýýð õàâ÷èãäàãñàä íü á¿ãä Øèíý Ãýðýýíèé á¿õ ñóðãààëä ¿ðãýëæ ¿íýí÷ áàéñàí ãýæ á¿¿ áîäîîðîé.  Ãîëäóó òýä òèéì áàéñàí.  Òýäíèé çàðèìûíõ íü áàéäëûã õàðãàëçàí ¿çâýë ¿íýõýýð ãàéõàëòàé ¿íýí÷ áàéñàí áàéíà.  Îëîí æèëèéí ºìíº àìüäàð÷ áàéñàí òýäíèé èõýíõýä íü çºâõºí Øèíý Ãýðýý þìóó ýñâýë Õóó÷èí Ãýðýýíèé çàðèì íýã õýñã¿¿ä ë áàéäàã áàéñàí ãýäãèéã ñàíààðàé.  Íîì åðººñºº õýâëýãäýýã¿é áàéñàí.  Ýíý íü èëãýí öààñ, ýñâýë àðüñ, ýñâýë ¿¿íòýé àäèë òºðëèéí ººð ç¿éë äýýð ãàð áè÷ìýëýýð áè÷èãääýã áàéñàí ó÷ðààñ òîì, í¿ñýð áîëîõ øààðäëàãàòàé áàéæýý.  Á¿òýí Áèáëèéí ìàø öººõºí ýõ áè÷âýð¿¿ä çàðèì íýã ãýð á¿ë áîëîí ÷óóëãàíóóäàä áàéäàã áàéâ.  Êàíîíû / Õóâüëàí îëøðóóëàëòûí àëáàí ¸ñíû õààëòààñ (áóþó äºðºâä¿ãýýð çóóíû òºãñãºëººñ) ºìíº Øèíý Ãýðýýíèé ìàø öººõºí á¿òýí õóóëáàð áàéñàí áàéæ ìàãàäã¿é.  Ìÿíãà îð÷èì ìýäýãäýæ áàéñàí ãàð áè÷ìýëýýñ åð人 30 îð÷èì íü á¿õ íîìûã áàãòààñàí áàéæýý. 
3. ¯¿íýýñ ãàäíà á¿õ “Õàðàíõóé ¯å¿ä” áîëîí õàâ÷ëàãûí á¿õ õóãàöààíä õàâ÷èãäàãñäûí ãàðò ÿìàð ë Áèáëèéí ãàð áè÷ìýë¿¿ä áàéíà òýäíèéã á¿ãäèéí àëü áîëîõ óñòãàõûã ýð÷èìòýé ÷àðìàéæ áàéæýý. Èéì ó÷ðààñ îëîíõè òîõèîëäîëä ýäãýýð õ¿ì¿¿ñò Áèáëèéí çàðèì íýã æèæèã õýñã¿¿ä ë áàéäàã áàéñàí.
4. ̺í Êàòîëèêóóäûí ýñðýã ÿìàð íýã òºðëèéí ç¿éë ò¿ãýí òàðõàõààñ ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð ìàø õàòóó øèð¿¿í òºëºâëºãºº, àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëñýí òàëààð îíöëîí òýìäýãëýõ íü ç¿éòýé.  Íýãä¿ãýýðò, Êàòîëèêò õàìààðàëã¿é á¿õ òºðëèéí áè÷âýð¿¿äèéã õóðààí àâ÷ öóãëóóëààä, øàòààäàã áàéâ.  Òýð òóñìàà ¿¿íä íîìóóä çààâàë õàìààðäàã áàéñàí.  Õýäýí çóóíû òóðø ýäãýýð òºëºâëºãºº áà õýìæ¿¿ð¿¿ä íü õàòóó ÷àíãà, òàñðàëòã¿é äàãàëäæýý. ªºðººð õýëáýë, ò¿¿õýíä õýëñýí äàãóó, ýíý íü æèíõýíý ¿íýí ò¿¿õèéã îëæ àâàõàä ÿàãààä õýö¿¿ áàéñíû íýãýí ãîë øàëòãààí áàéñàí.  Òóéëûí Õàìãèéí öºõðºëòã¿é áè÷ýý÷, ñóðãààë çààã÷èä á¿ãä çîâæ òàð÷èëñàí ¿õëýýð íàñ áàðöãààæýý.  Ýíý áîë òóéëûí èõ öóñò ¿å áàéñàí.  Øàíòàðøã¿é òýðñ ¿çýëòí¿¿ä õýìýýí íýðëýãääýã á¿õ á¿ëã¿¿ä ÿìàð ÿëãàðàõ íýðòýé áîëîí õààíà áàéõààñàà ¿ë õàìààðàí ìàø õýðöãèéãýýð õàâ÷èãääàã áàéâ.  Ýõýí ¿åèéí á¿ëã¿¿ä äîòðîîñ õàìãèéí àëäàðòàé íü Äîíàòèñòóóä áà Ïàóëèêàí÷óóä õî¸ð þì. Êàòîëèêóóä íü ººðòºº áàéãàà èòãýë, ¿íýìøëýýñýý ñàëàõààñ òàòãàëçñàí õ¿ì¿¿ñèéã ã¿òãýí, òýðñ ¿çýëòí¿¿ä õýìýýí áóðóóòãàæ, òýðñ ¿çýëòí¿¿äýä îíîîäîã ÿë îíîîí øèéòãýäýã áàéñàí. Êàòîëèê õýìýýí íýðëýãäýã÷ ýäãýýð õ¿ì¿¿ñ íü á¿õýëäýý Õðèñòýä èòãýã÷èä ãýõýýñýý èë¿¿ ïàãàíèçì áîëîí Èóäåéçìòàé àäèë áîëæ ýõýëñýí.  Òýä øàøèíëàã õ¿÷ýýñ èë¿¿òýéãýýð èðãýíèé õ¿÷ýýð ýðõ ìýäëèéã ãàðòàà îðóóëäàã áàéæýý.  Òýä õóó÷èí õóóëèóäûã äàãàí ìºðäºõººñºº èë¿¿ îëîí øèíý õóóëèóä ãàðãàäàã áîëñîí. 
5. Äàðààõ ç¿éë¿¿ä áîë ýäãýýð çóóíóóäàä Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòàíä áàðàã îðæ èðñýí îëîí øèíý ãàæèëòóóäûí öººõºí íü áèëýý.  Òýäíèé ãàðñàí äàðààëëûã ¿ðãýëæ òîäîðõîéëäîãã¿é áàéâ.  ¯íýíäýý ýäãýý𠺺ð÷ëºëò¿¿äèéí çàðèìûíõ íü àíõ ¿¿ññýí òîäîðõîé öàã õóãàöààã òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é þì.  Òýä çàðèì òàëààðàà Êàòîëèêèéí á¿òýí òîãòîëöîîòîé àäèëõàí áîëñîîð áàéñàí.  Òýä íèëýýä õºãæèí äýâæñýí.  Òýð òóñìàà ýõýí ¿åýð òýäíèé ñóðãààë áóþó ñóðãàëòóóä íü íýìýëò, õàñàëò, îðëóóëàëò, öóöëàëò çýðãýýð òîãòìîë ººð÷ëºãääºã áàéæýý.  Êàòîëèê ÷óóëãàí íü õýðýâ Øèíý Ãýðýýíèé æèíõýíý ÷óóëãàí áàéñàí áîë îäîî òèéì áàéõàà á¿ðìºñºí áîëüñîí áàéâ.  Óã ÷óóëãàí Åðòºíöèéí Ýçýíèé àëü õýäèéí áèé áîëãî÷èõñîí õóóëèóäûã äàãàí ìºðäºõºº îãò áîëüñîí áºãººä õàðèí ººðñ人 øèíýýð õóóëü áàòëàí ãàðãàæ, õóó÷èí õóóëèóäûã ººð÷èëæ ýñâýë õ¿÷èíã¿é áîëãîí öóöëàõ çýðýã ¿éëäë¿¿äèéã õèéäýã áîëñîí. 
6. Ýíý ¿åä òýäíèé áèé áîëãîñîí íýãýí øèíý òóíõàãëàë áóþó ñóðãààë áîë “×óóëãàíààñ ãàäóóð ÿìàð ÷ àâðàë áàéõã¿é” õýìýýõ òóíõàãëàë þì.  Ìýäýýæ õýðýã, ýíý íü òýäíèé òóíõàãëàñàí ¸ñîîð Êàòîëèê ÷óóëãàíààñ ººð àâðàë îëîõ ãàçàð áàéõã¿é ãýñýí ¿ã áèëýý.  ªºð ÿìàð ÷ ñîíãîëò áàéãààã¿é.
7. Ãýìèéí òºëººñ¿¿ä áà ãýìèéí òºëººñ¿¿äèéí õóäàëäààíû òóõàé ñóðãààë áîë öîî øèíý áºãººä Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòóóäààñ íîöòîé òóñãààðëàãäñàí ººð íýãýí ñóðãààë þì.  Õàðèí ýíý øèíý ñóðãààëûã ¿íýõýýð íºëººòýé áîëãîõûí òóëä ìºí ë ººð øèíý ñóðãààë ÿàðàëòàé øààðäàãäàõ áîëñîí.  Òèéìýýñ ìàø òîì òºëáºð òîîöîîíû äàíñûã ÿìàð íýã áàéäëààð áèé áîëãîõ ¸ñòîé áîëñîí áà óã äàíñ íü ìºíõèéí óëñàä áàéõ áºãººä õàðèí ãàçàðòàé øóóä õîëáîãäîõ áîëîìæòîé þì.  Èéìýýñ “ñàéí ¿éëñèéí” ãàâúÿà áîë Àâðàëûí çàì õýìýýí çààãäàõ ¸ñòîé áîëñîí áà ýíý íü òºëáºðèéí äàíñàíä îðîõîä ÷àíãààæ áîëîõ ÿìàð íýã ç¿éëèéã îðëóóëàõ áóþó ä¿¿ðãýõ õýðýãñýë áîëäîã áàéíà.  ̺íõèéí óëñ äàõü òîîöîîíä îðîõ àíõíû òîì òºëáºð íü ìýäýýæ Èõ Ýçýí Åñ¿ñèéí àæèë áàéâ.  Òýð ÿìàð ÷ áóðóó ç¿éë õèéãýýã¿é ó÷ðààñ ò¿¿íèé á¿òýýñýí ñàéí ¿éëñ¿¿ä íü ò¿¿íä ººðò íü õýðýãã¿é áàéñàí áà èéìýýñ á¿ãä òºëáºðèéí òîîöîîíä îðîõ íü îéëãîìæòîé áºãººä òýãæ ÷àäæýý.   Ò¿¿íèé äàðàà ¿¿í äýýð íýìýãäýýä òºëººëºã÷èä áîëîí òýäíèé äàðàà àìüäàð÷ áàéñàí õ¿ì¿¿ñèéí õèéñýí á¿õ èë¿¿äýë (áóþó ººðñäºä íü õýðýãã¿é) ñàéí ¿éëñ¿¿ä òºëáºðèéí òîîöîîí äýýð íýìýãäýí ¿¿íèéã óëàì òîì áîëãîñîí.  Òýãýýä ýöñèéí ä¿íäýý ýíý á¿õíèéã çºâõºí ÷óóëãàíû òºëáºðò îðóóëñàí áà çàðèì íýã àþóëòàé ãýìä øààðäëàãàòàé áîë õýðýãëýõ áóþó ìºíõèéí óëñàä îðîõîä òºëáºð íü äóòàãäñàí õ¿í á¿ðò çîðèóëàí èë¿¿ óõààëãààð áîäîæ îëãîõ çºâøººðëèéã ÷óóëãàíä îëãîñîí.  Ýíý ¿åýñ ýõëýí ãýìèéí òºëººñ¿¿äèéí õóäàëäàà ãýã÷ áèé áîëæýý.  Õ¿ì¿¿ñ ººðòºº áîëîí íàéç íºõäºäºº, ìºí ò¿¿ãýýð ÷ áàðàõã¿é íàñ áàðñàí íºõäºäºº õ¿ðòýë õóäàëäàí àâ÷ áîëîõ áîëîìæòîé áîëñîí.  ¯íý õàíø íü õýðýã çºð÷ëèéí õàðüöààíààñ õàìààðààä ººð ººð áàéâ.  Êàòîëèêóóä ¿¿íèéã ººðñ人 õ¿ëýýí çºâøººðñºí ó÷ðààñ çàðèìäàà òóéëûí àðãàà áàðñàí ¿åäýý äàãàí ìºðääºã áàéæýý. Çàðèì ò¿¿õ áà íýâòýðõèé òîëèóäàä õèéñýí ãýìäýý òîõèðóóëàí ãýìèéí òºëººñ¿¿äèéã õóäàëäàí àâñàí ¿íý õàíøèéí æàãñààëòóóäûã ¿ç¿¿ëñýí áàéäàã. 
8. Ãýâ÷ ñ¿¿ëèéí õî¸ðûã á¿õýëä íü ìàø íºëººòýé áîëãîõûí òóëä ººð íýã øèíý ñóðãààë øààðäëàãàòàé áîëñîí.  Ýíý øèíý ñóðãààëûã Ïóðãàòîðè ãýæ íýðëýæýý.  Ýíý áîë ìºíõèéí óëñ áà ìºíõèéí çîâëîí õî¸ðûí õîîðîíäîõ çàâñðûí ãàçàð áóþó á¿õ õ¿í ýíä çîãñîîä, ìºíõèéí çîâëîíä óíàãàõ ë ãýì õèéãýýã¿é áîë áóñàä ãýì¿¿äýýñýý ñàëàí öýâýðøèõ ãàçàð ãýñýí óòãàòàé àæ.  Ìºí “Ãýãýýíòí¿¿ä” õ¿ðòýë ¿¿ãýýð äàéðàí ºíãºðºõ ¸ñòîé áà òýä òýíäýý ãàëààð öýâýðøòýëýý ¿ëäýõ ¸ñòîé áºãººä òºëáºðèéí òîîöîî íü õ¿ðýõýýñ íààø ãàðàõã¿é áóþó àìüä ¿ëäýãñäèéí ãóéëò áîëîí ñàéí äóðààðàà òºëáºðèéí áàðàãäóóëáàë òýíäýýñ ãàð÷ ÷àäíà ãýæ ¿çýõ áîëæýý.  Ýíý ¿åýñ ýõëýí “ãýìèéí òºëººñ¿¿ä”-èéí õóäàëäàà îðæ èðñýí.  Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòààñ ãàæñàí ÿìàð íýã ñóðãààë íü çàéëøã¿é ººð íýã ç¿éë ð¿¿ õºòëºæ áàéñàí. ç¿éë íü çàéëøã¿é ººð ç¿éë¿¿äèéã øèíýýð íýõýí øààðääàã. 
9. Îäîî ýíä Ðîì áà Ãðåêèéí Êàòîëèê ÷óóëãàíóóäûí õîîðîíäûí ÿëãààã õàðàõ öàã ãàðãàõ íü çºâ áîëîâ óó.
10. ¯íäýñòí¿¿äèéí õóâüä:  Ãðåê¿¿ä íü ãîëäóó Ãðåêèéã áàãòààñàí Ñëàâ÷óóä, Îðîñ, Áîëãàð, Ñåðá ãýõ ìýò ¿íäýñòí¿¿ä áºãººä Ãðåêýýð ÿðüäàã.  Ðîì÷óóä íü ãîëäóó Èòàëè, Ôðàíö, Èñïàíè, ªìíºä áîëîí Òºâ Àìåðèê, Ìåêñèê ãýõ ìýò óëñ ¿íäýñòí¿¿äèéã áàãòààñàí Ëàòèíóóä þì.
11. Ãðåêèéí Êàòîëèêóóä íü áàïòèçì õèéõäýý óñ öàöàõ áîëîí óñ àñãàõ àðãûã ýñýðã¿¿öäýã.  Õàðèí Ðîì÷óóä á¿õýëäýý óñ öàöàõ àðãûã õýðýãëýäýã áºãººä áàïòèçì õèéõ Áèáëèéí æèíõýíý àðãà çàì áîëîõ óñàíä ä¿ðýõèéã ººð÷ëºõ íü çºâ ãýæ ¿çäýã. 
12. Ãðåêèéí Êàòîëèêóóä íü ¿ðãýëæë¿¿ëýí íÿëõ õ¿¿õäèéí íºõºðëºëèéã ýçýíèé çîîãèéã àìüäðàëä õýðýãæ¿¿ëñýí.  Ðîì÷óóä ýíý ñóðãààëûã àâðàëûí íýãýí õýðýãñýë õýìýýí ¿çäýã áàéñàí áîëîâ÷ îäîî íýãýíò òýãæ ¿çýõýý áîëüæ îðõèõ áîëñîí.
13. Ãðåêèéí Êàòîëèêóóä Èõ Ýçýíèé çîîã áàðèõäàà òàëõ, äàðñûã èòãýëýý ºãñºí á¿õ õ¿íä àäèëõàí õ¿ðòýýäýã.  Õàðèí Ðîì÷óóä òàëõíààñàà õ¿ì¿¿ñò ºã÷, äàðñûí çºâõºí ÷óóëãàíû çýðýãòí¿¿äýä ºãäºã. 
14. Ãðåêèéí ÷óóëãàíû çýðýãòí¿¿ä ãýðëýæ áîëäîã.  Õàðèí Ðîìûí ÷óóëãàíû çýðýãòí¿¿ä ãýðëýõ õîðèîòîé.
15. Ãðåê¿¿ä “àëäàà ãàðãàäàãã¿é” Ïàïàëûí ñóðãààëûã ýñýðã¿¿öäýã áîë Ðîì÷óóä ¿¿íèéã õ¿ëýýí çºâøººðäºã áºãººä ººðñäèéíõ ãýæ ¿çäýã.  Äýýð äóðäàãäñàí ãîë ÿëãààíóóäààñ áóñàä òàë äýýð Ãðåê áà Ðîìûí Êàòîëèêóóä ñàíàë íýã áàéäàã.
16. Áèä ýäãýýð èëòãýë¿¿äýýðýý äºíãºæ åñä¿ãýýð çóóíûã òóóëæ ºíãºðººä áàéíà.  Îäîî áèä àðàâäóãààð çóóíààñ ýõýëíý.  Á¿ä¿¿â÷ çóðàã ðóó àíõààðëàà õàíäóóëíà óó.  ßã ýíäýýñ ë Ãðåê áà Ðîìûí Êàòîëèêóóäûí õîîðîíäûí òóñãààðëàëò áèé áîëæ ýõýëñýí.  Òà óäàõã¿é äàðàà÷èéí çóóíóóäûí òàëààð ¿çýõ ÿâöäàà ººð îëîí øèíý õóóëü, ñóðãààëóóä õýðõýí áèé áîëæ áàéãàà áîëîí ìºí õàâ÷ëàãà õèð çýðýã õàòóó õàðãèñ áîëæ áàéãààã õàðàõ áîëíî. 

 “ÖÓÑÀÌ ÇÀÌÍÀË”

1. Áè òà á¿õíèé àíõààðëûã õàâ÷ëàãûí õàòóó ãàðò ºðòºãñºä ð¿¿ äàõèí õàíäóóëüÿ.  Õýðýâ “Õàðàíõóé ¯å¿ä” õýìýýí íýðëýãääýã õàâ÷ëàãà õÿõàëòûí 1200 æèëä íèéò òàâèí ñàÿ õ¿í õàâ÷èãäàí àìèà àëäñàí þì áîë çóóí æèë òóòàìä äóíäæààð äºðâºí ñàÿàñ èë¿¿ õ¿í àìü íàñàà àëääàã áàéñíûã ò¿¿õ áèäýíä çààæ áàéíà.  Ýíý íü õ¿íèé ¿çëèéí õÿçãààðààñ áàðàã õýòýðñýí ç¿éë þì.  Óðüä íü äóðäñàí äàãóó, ýíýõ¿¿ òºìºð ãàð, öóñ óðñãàí òàð÷èëãàñàí àëëàãà íü Ïàóëèêèàíóóä, Àðíîëäèñòóóä, Õýíðèêèàíóóä, Ïåòðî Áðóññèàíóóä, Àëáèãýíñèéí Âàëäåíñóóä áîëîí Àíà-Áàïòèñòóóä äýýð òîõîãäîæ áàéñàí.  Ýäãýýðèéí çàðèì íü áóñäààñàà èë¿¿ õàòóó øèð¿¿í ¿åòýé òóëãàð÷ áàéñàí ãýäýã íü îéëãîìæòîé.   Ãýõäýý áèäíèé ¿çýæ áàéãàà ýíýõ¿¿ àéäàñ òºð¿¿ëýì ò¿¿õèéí òàëààð áèä íèëýýä äàâ÷óó òîâ÷ àâ÷ ¿çíý.
2. Îäîî õàðèí “á¿õ íèéòèéí” Çºâëºë㺺íèé ººð íýãýí óðò ¿å ýõýëñýí áºãººä ãýõäýý ýíý íü òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýýã¿é.  Ýäãýýð îëîí îí æèë¿¿äýä á¿õ íèéòèéí áèø, Ýçýíò ã¿ðíèéã á¿õýëä íü õàìðààã¿é îëîí çºâëºë㺺í áîëæ áàéæýý.  Ýäãýýð çºâëºëãººí¿¿ä íü øèíýýð õóóëü ãàðãàõ áóþó çàðèì íýã èðãýíèé áîëîí øàøíû õóóëèóäàä çàñâàð îðóóëàõ çîðèëãîòîé íèëýýä òîì õóóëü òîãòîîõ á¿ðýëäýõ¿¿í¿¿ä áîëæ áàéñàí áà õàðèí òýäíèé õèéæ áóé õóóëü òîãòîîõ àëõìóóä íü á¿ãä Øèíý Ãýðýýíèé ýñðýã øóóä ÷èãëýæ áàéñàí.  Ýäãýýð íü çîõèîí áàéãóóëàãäñàí ÷óóëãàíóóä áóþó Ïàãàí òºð çàñàãòàé íÿãò õîëáîîòîé áîëñîí ÷óóëãàíóóäûí õèéæ áóé ¿éëäë¿¿ä ãýäãèéã ñàíààðàé.  Çàñàã òºð íü Õðèñòèéí ¿çýëòýé áîëîõîîñîî èë¿¿, ÷óóëãàí íü ººðºº Ïàãàíèñòóóäòàé àäèëõàí áîëñîí. 
3. Õðèñòýä èòãýã÷ õóâü õ¿í áîëîí ò¿¿íèé ÷óóëãàíû àëü íü ÷ áàéñàí Õðèñòýä èòãýã÷äèéí àìüäðàëä õàìààðàãäàõ øààðäëàãàòàé á¿õ õóóëèéã õýðýãã¿é ãýæ ¿çâýë õÿçãààðã¿é äàëàé äýýð ãàçàðäàõàä õ¿ðäýã.  ßìàð íýã ãàæèã õóóëü (Áèáëèéí ñóðãààëä íýìýãäñýí ÿìàð ÷ èë¿¿ õóóëèéã ãàæèã ãýäýã) íü çàéëøã¿é ººð õóóëèéã íýõýí øààðääàã áºãººä íýìýãäñýí óã õóóëü íü äàõèí ººð õóóëèéã øààðääàã áà ãýõ ìýòýýð òºãñãºëã¿é ¿ðãýëæèëäýã.  Òèéì ó÷ðààñ Õðèñò ººðèéíõºº ÷óóëãàíóóä áà ñóðãààë çààã÷äàä õóóëü ãàðãàõ ýðõ ìýäýë îëãîîã¿é.  Òèéì ÷ ó÷ðààñ ¿¿íèéã îíöîëæ äàõèí õýëýõýä, Øèíý Ãýðýý íü ýäãýýð ãàéõàëòàé ¿ãñýýð òºãññºí áàéäàã:  “Ó÷èð íü, ýíý íîìîíä áóé çºãíºëèéí ¿ãñèéã ñîíññîí õ¿í á¿ðò áè ¿¿íèéã ãýð÷èëæ áàéíà:  Õýðýâ õýí íýã õ¿í ýäãýýð ç¿éë äýýð íýìáýë Åðòºíöèéí Ýçýí ýíý íîìîíä áè÷èãäñýí á¿õ àéìøãóóäûã ò¿¿í äýýð òîõíî.  ̺í õýí íýã õ¿í ýíý çºãíºëèéí íîìûí ¿ãñýýñ àâ÷ õàÿâàë Åðòºíöèéí Ýçýí ò¿¿íèé õóâèéã àìüäðàëûí íîìîîñ, Àðèóí Õîòîîñ áîëîí ìºí ýíý íîìîíä áè÷èãäñýí ç¿éëñýýñ àâ÷ õàÿíà.”  ¯çýãäýë 22:18-19.

ÆÈ×:  Áèä ýíýõ¿¿ íýìýëò ç¿éëèéã ñàíóóëãà áîëãîí ýíä îðóóëæ áàéíà.  Áàïòèñò ÷óóëãàíóóä çàðèìäàà ÷óóëãàíû ñàõèëãà áàò áîëîí áóñàä îëîí òºðëèéí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõäýý áàãà õóðàë áà ÿìàð íýã çºâëºëãººíººð øèéäâýðëýäýã áºãººä òýäãýýð øèéäâýð¿¿ä íü ÷óóëãàíû óäèðäëàãûí õóóëü áóþó æóðìûã òàéëáàðëàñàí áàéæ áîëîõîîñ ñýðýìæëýýðýé.  Øèíý Ãýðýýíä øààðäëàãàòàé á¿õ õóóëü,ä¿ðì¿¿ä áàéäàã.

1. Ýíý íîì ìààíü æèæèãõýí ó÷ðààñ ýäãýýð çºâëºëãººí¿¿ä áóþó õóóëü áàòëàí ãàðãàäàã ÷óóëãàíû òàëààð íèëýýä ç¿éë õýëýõ áîëîìæèéã õààõ õÿçãààðëàãäìàë òàëòàé áîëîâ÷ çàðèì ç¿éë¿¿äèéí òàëààð çàéëøã¿é õýëýõ øààðäëàãàòàé. 
2. Ïàïóóäûí çàðëàí õèéëãýñýí Ëàòåðàí áóþó Áàðóóíû Ǻâëºëãººí¿¿äèéí àíõíûõûã ÌÝ-èé 1123 îíä II Êàëèêñòóñ çàðëàí õèéëãýæýý. Òýíä îéðîëöîîãîîð 300–ãààä ÷óóëãàíû òýðã¿¿í îðîëöñîí.  Óã óóëçàëòààð Ðîìûí ÷óóëãàíû çýðýãòýí õ¿í õýçýý ÷ ãýðëýæ áîëîõã¿é òóõàé õóóëèéã áàòëàí ãàðãàñàí áàéíà.  ¯¿íèéã “×óóëãàíû çýðýãòí¿¿äèéí àðèóí áàéäàë” õýìýýí íýðëýæýý.  Ìýäýýæ, áèä ýíý óóëçàëòûí ¿åýð õèéãäñýí á¿õ ç¿éëèéí òàëààð õýëýõèéã ÷àðìàéõã¿é. 
3. Õýäýí æèëèéí äàðàà, ÌÝ-èé 1139 îíä II Ïàï Èííîñåíò ýäãýýð çºâëºëãººí¿¿äèéí íýãèéã ãîëäóó Ïåòðà-Áðóññèàíóóä áîëîí Àðíîëäèñòóóä çýðýã ìàø ¿íýí÷ èòãýëòýé Õðèñòýä èòãýã÷äèéí õî¸ð á¿ëãèéã áóðóóøààí øèéòãýõ çîðèëãîîð çàðëàí õèéëãýæýý. 
4. Àëåêñàíäð III ñ¿¿ë÷èéí óóëçàëòààñ õîéø äº÷õºí æèëèéí äàðàà áóþó ÌÝ-èé 1179 îíä äàðààãèéí óóëçàëòûã çàðëàí õèéëãýâ.  Ýíý óóëçàëòààð òýäíèé íýðëýñýí äàãóó Âàëäåíñóóä áà Àëáèæýíñ¿¿äèéí “Ãàæóóäëóóä áà ¯ë òîîìñîðëîëòóóä”-ûã áóðóóòãàí øèéòãýæýý.
5. Ñ¿¿ë÷èéí ýíý óóëçàëòààñ õîéø åð人 ë 36 æèëèéí äàðàà III Ïàï Èííîñåíò ººð íýãýí óóëçàëò çàðëàí õèéëãýâ.  Ýíý íü 1215 îíä áîëñîí áºãººä ýäãýýð àãóó çºâëºëãººí¿¿äýýñ îðîëöîãñäûíõîî òîîãîîð õàìãèéí òîì íü áîëæýý.  Ýíý óóëçàëòûí òàëààðõ ò¿¿õýí áàðèìòàíä, “Òýíä íèéòäýý 412 ÷óóëãàíû òýðã¿¿í, 800 ãîë ÷óóëãàíû óäèðäàã÷èä áà òýðã¿¿ëýã÷èä ìºí Áèçàíòèíû ø¿¿õèéí ýë÷èí ñàéä íàð áîëîí íèëýýä îëîí õóíòàéæ, èõýñ äýýäñ¿¿ä îðîëöñîí” ãýæ õýëñýí áàéäàã.  Òà ýíý ÷óóëãàíû á¿òýö á¿ðýëäõ¿¿íýýñ õàðààä ýíä çºâõºí ñ¿íñëýã àñóóäëóóä õýëýëöýýã¿é ãýäãèéã ìýäýæ áîëíî. 

Ýíý ¿åýð “Õóâèðàëò” õýìýýõ øèíý ñóðãààë òóíõàãëàãäñàí.  Ýíý íü Èõ Ýçýíèé çîîãèéí òàëõ, äàðñ íü ÷óóëãàíû çýðýãòýí ãóéëò õèéñíèé äàðàà Õðèñòèéí æèíõýíý áèå áà öóñ áîëæ õóâèðàõ ãýñýí óòãàòàé àæýý.  Ýíý ñóðãààë íü õýäýí çóóíû äàðàà áèé áîëñîí “ªºð÷ëºëò”-èéí óäèðäàã÷äûí ñýòãýëèéã áóñäààñàà èë¿¿ ¿éì¿¿ëýã÷ áîëñîí.  Ýíý ñóðãààë ¸ñîîð çîîãò îðîëöîã÷äîä Õðèñòèéí æèíõýíý áèåýñ èäýæ, æèíõýíý öóñûí óóæ áàéíà õýìýýí çààæ ñóðãàäàã áîëñîí íü ìýäýýæ áèëýý.  ×èõýíä øèâíýí õ¿ëýýí çºâøººðºõ áóþó õýí íýã õ¿í õèéñýí ãýìýý ÷óóëãàíû çýðýãòíèé ÷èõýíä øèâíýí õýëæ õ¿ëýýí çºâøººðºõ õýìýýõ ººð íýãýí øèíý ñóðãààëûí ýõëýë ýíý óóëçàëòûí ¿åýð òàâèãäñàí áîëîõ íü áàñ õàðàãääàã.  Õàðèí äýëõèéí ò¿¿õýíä ÿìàð ÷ õ¿ì¿¿ñèéí àìñàæ áàéãààã¿é õàðãèñ áºãººä öóñò ç¿éë áîë “òýðñ ¿çýë”–èéí ýñðýã ìºðäëºã ÿâóóëàõàä çîðèóëàãäñàí àëäàðò “Ýð¿¿ ø¿¿ëò” áà áóñàä îéðîëöîî ø¿¿õ¿¿ä áèé áîëñîí ÿâäàë áàéñàí.  Äýëõèé á¿õýëäýý ýíýõ¿¿ àéìøèãò õàðãèñ ÿëëàëò áè÷èãäñýí íîìóóäààð ä¿¿ðñýí áºãººä ¿¿íèéã àíõ ººðñäèé㺺 Èõ Ýçýíýýð óäèðäóóëæ, ÷èãë¿¿ëýãääýã õýìýýí òóíõàãëàãñàä ¿¿ñãýí áèé áîëãîñîí áà ìºí öààø íü òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæë¿¿ëñýí.  Æèíõýíý õàðãèñ õýðöãèé áàéäàë ãýæ þó áîëîõûã á¿õ ò¿¿õýíä áîëñîí áóñàä ¿éë ÿâäëóóä äóíäààñ ¿¿íýýñ ººð õàðóóëàõ ç¿éë áàéõã¿é.  Áè èíãýæ õýëñíýýðýý ¿¿íèéã òîäîðõîéëîõûã îðîëäîæ áàéãàà õýðýã áèøýý.  ¯¿ãýýð áè óíøèã÷äàäàà “ýð¿¿ ø¿¿ëò” -èéí òàëààð áè÷èãäñýí îëîí íîìóóäààñ çàðèìûí íü ººðñ人 îëæ óíøèæ, ñóäëààñàé õýìýýí õ¿ñ÷ áóéãàà õàðóóëàõ ãýñýí þì.  Ãýõäýý ýíý óóëçàëòûí ¿åýð õèéñýí ç¿éë¿¿ä õàðààõàí äóóñààã¿é.    Ýíý ¿åýð áàñ á¿õ òýðñ ¿çëèéã ¿íäñýýð íü óñòãàõ òóõàé ÿàðàëòàé çàðëèã ãýã÷èéã ãàðãàñàí.  ßìàð àéìøèãòàé õàð õóóäàñ ãýý÷.  Òèéì ýý, ýäãýýð àéìøèãòàé çàðëèãóóäààð äýëõèéí ò¿¿õýíä îëîí õàð õóóäàñ áè÷èãäýí îðñîí. 

1. ÌÝ-èé 1229 îíä áóþó ñ¿¿ë÷èéí àéìøèãò óóëçàëòààñ õîéø åð人 ë 14 æèëèéí äàðàà ººð íýãýí óóëçàëò çîõèîí áàéãóóëàãäñàí.  (Ýíý íü á¿õ íèéòèéã õàìðààã¿é áîëîõ íü õàðàãääàã.)  Ýíý çºâëºë㺺íèéã Òîóëîóñåä çàðëàí õèéëãýæýý.  Êàòîëèê ÷óóëãàíû ò¿¿õýí äýõ õàìãèéí ÷óõàë àñóóäëóóäûí íýã íü ýíý óóëçàëòààð òóíõàãëàãäñàí áàéæ ìàãàäã¿é þì.  Ýíý ¿åýð Êàòîëèê ÷óóëãàíû ñóðãààë íîìëîã÷èä áîëîí äýýä àëáàí òóøààëòíóóäààñ ººð ÿìàð ÷ ÷óóëãàíû ãèø¿¿í áîëîí ãèø¿¿í áóñ õ¿í Åðòºíöèéí Ýçýíèé íîì áîëîõ Áèáëèéã õýðýãëýõýýñ òàòãàëçàõ õýðýãòýé ãýñýí çàðëèã ãàð÷ýý.  ßìàð õà÷èðõàëòàé õóóëü Áèáëèéí òîäîðõîé ñóðãààëòàé í¿¿ð òóëãàðàõ íü ýíý âý; “Ñóðãààëóóäàä ìºíõèéí àìüäðàë áàéäàã ãýæ áîääîã ó÷ðààñ òà íàð òýäíèéã ñóäàëäàã.  Õàðèí òýä áîë Ìèíèé ãýð÷ áèëýý.”  (Èîãàí 5:39.)
2. Õàðèí Ëèîíñä ººð íýãýí Ǻâëºë㺺í áîëæýý.  ¯¿íèéã ÌÝ-èé 1245 îíä IV Ãýãýýí Ïàï çàðëàí õèéëãýñýí áàéíà.  ¯¿íèé çîðèëãî íü åðºíõèé人 Ãåðìàíû Ýçýí õààí I Ôðåäåðèêèéã ÷óóëãàíààñ õººí çàéëóóëæ, õààí øèðýýíýýñ íü ò¿ëõýí óíàãàõàä çîðèóëàãäæýý.  ×óóëãàí àíõ ÌÝ-èé 313 îíä àãóó èõ ÊÎÍÑÒÀÍÒÈÍÛ ¿åä òºð çàñàãòàé íÿãò õîëáîîòîé áîëñîí.  Îäîî ÷óóëãàí ººðºº òºðèéí òýðã¿¿íä ãàð÷, çàñàã òºðèéí áîäëîãóóäûã äàðàíãóéëàí çàõèð÷, õýí íü õààí áà õàòàí áîëîõ, áîëîõã¿éã ººðèéí òààëëààð õèéäýã áîëæýý.
3. ÌÝ-èé 1274 îíä àãóó èõ Êàòîëèê ÷óóëãàíû Ðîì áà Ãðåêèéí ñàëáàðóóäûã õîîðîíä íü äàõèí íýãòãýõ çîðèëãî á¿õèé äàðàà÷èéí çºâëºë㺺íèéã çîõèîí áàéãóóëñàí.  Ýíýõ¿¿ àãóó èõ ÷óóëãàí íü ººðèéí çîðèëãûã áèåë¿¿ëæ ÷àäàëã¿é á¿õýëäýý á¿òýëã¿éòæýý.