“ÖÓÑÀÍ ÇÀÌÍÀË”

áóþó

Õðèñòèéí ºäð¿¿äýýñ ºíººã õ¿ðòýëõ

çóóíààñ çóóíä áàéñàí äîîð äóðäàãäàæ áóé Õðèñòýä èòãýã÷èä

            Áóþó ¿¿íèéã ººðººð èëýðõèéëñýí ÷ ìºí ë àäèë – “Õðèñò áà ò¿¿íèé òºëººëºã÷äèéí çààñàí ñóðãààëóóäàä ¿íýí÷ áàéñààð èðñýí ÷óóëãàíóóäûí ò¿¿õ” ãýõ áîëíî.

ÍÝÃ ÄÝÕ ÈËÒÃÝË

            “Õóó÷íû ºäð¿¿äèéã ñàíà.  Îëîí ¿å, îí æèë¿¿äèéí òàëààð áîäîæ ýðãýö¿¿ë.  Ýöãýýñýý àñóó, òýð ÷àìä õàðóóëàõ áîëíî.  Àõìàä áóóðëóóä ÷èíü ÷àìä õýëæ ºãíº.” Äýëãýðýíã¿é õóóëü 32:7

1. ªíººäðèéí áèäíèé ìýäýõ Õðèñòýä èòãýõ èòãýëèéã ÌÝ-èé 25-30 îíä Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé ¿åä Õðèñò àíõ ýõë¿¿ëæýý.  Äýëõèéí ò¿¿õýíä õàìãèéí àãóó ýçýíò ã¿ðí¿¿äèéí íýã áàéëàà. 
2. Ýíý ýçýíò ã¿ðýí íü òóõàéí ¿åä îðøèí áàéñàí áàðàã á¿õ óëñ ã¿ðíèéã ººðèéí ýðõøýýëäýý îðóóëæ ýçýëñýí áàéâ.  Òèáèðü Öåçàðü ¿¿íèé ýçýí õààí íü áàéæýý. 
3. Òóõàéí ¿åèéí Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé øàøèí íü ïàãàí áàéëàà.  Ýíý áîë îëîí ø¿òýýíòýé øàøèí þì.  Òýäãýýðèéí çàðèì íü ìàòåðèàë, çàðèì íü õóóðàì÷ ä¿ðñ çóðàã áàéâ.  Ìàø îëîí ñ¿ñýã áèøðýë á¿õèé èòãýã÷ áà ø¿òýã÷èäòýé áàéñàí.  Ýíý íü ¿íýíäýý çºâõºí àðä îëíûõ áèø, õàðèí ýçýíò ã¿ðíèé øàøèí þì.  Ýíý áîë ¿¿ñãýí  áàéãóóëàãäñàí øàøèí áàéâ.  Õóóëèàð ¿¿ñãýí áàéãóóëæ, òºð çàñãààð äýìæ¿¿ëýí òýòãýãääýã áàéæýý.  (Ìîøåèì 1-ð áîòü, 1-ð á¿ëýã.)
4. Òóõàéí ¿åèéí Èóäåé õ¿ì¿¿ñ òóñäàà ¿íäýñòýí áàéõàà áîëüæ, Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé íóòàã äýâñãýð äàÿàð òàðõàí ñóóõ áîëñîí áàéíà.  Ãýâ÷, òýäíèé ÷óóëãàí Èåðóñàëèìä áàéñàí áºãººä òýíä î÷èæ èòãýë õ¿íäýòãýëýý èëýðõèéëæ, ººðñäèéí øàøèíàà íàíäèãíàí õàäãàëäàã áàéñàí.  Õàðèí òýä ïàãàí÷óóäûí íýã àäèë óäààí õóãàöààíû òóðø õýëáýðäýëòýýð ÿâñàí ó÷ðààñ ò¿¿íèé õ¿÷ ÷àäëûã àëäàãäóóëæýý.  (Ìîøåèìèéí 1-ð áîòü, 2-ð á¿ëýã.)
5. Õðèñòýä èòãýõ èòãýë íü ýíý äýëõèéí øàøèí áèø áºãººä ò¿¿íèéã ¿íäýñëýã÷ íü ò¿¿íä ãàçàð äýëõèéí òýðã¿¿íèé㠺㺺ã¿é áà ò¿ð çóóðûí õ¿÷ ãýæ òýð ¿åä áàéãààã¿é.  Ýíý íü ¿¿ñãýí áàéãóóëàëò, óëñ áà çàñàã òºðèéí äýìæëýã òýòãýëãèéã ýðýëõèéëýýã¿é.   Ýíý íü Öåçàðü õààíûã õààí øèðýýíýýñ íü àâ÷ õàÿõûã ÷ ýðìýëçýýã¿é.  ¯¿íèéã ¿¿ñãýã÷ íü:  “Öåçàðèéí þìûã Öåçàðüò, Åðòºíöèéí Ýçýíèé þìûã Åðòºíöèéí Ýçýíä ºãºõ õýðýãòýé” ãýæ õýëñýí áàéäàã.  Ìàòàé 22:19-22, Ìààðõ 12:17, Ëóóõ 20:20.  Ñ¿íñëýã èòãýë ¿íýìøëèéí õóâüä ýíý íü ãàçàð äýëõèéí çàñàã òºðèéí ºðñºëäºã÷ áàéãààã¿é.  Ò¿¿íèé øàâü íàðò, èðãýíèé á¿õ õóóëèéã äàãàí ìºðäºæ, çàñàã òºðèéã õ¿íäëýõ ¸ñòîé õýìýýí çààæ ñóðãàäàã áàéñàí.  Ðîì 13:1-7, Òèòýä 3:1,  1-ð Ïåòð 2:13-16.
6. Îäîî áè òàíû àíõààðëûã ýíý èòãýëèéí òàëààðõ çàðèì øèíæ òýìäã¿¿ä ð¿¿ õàíäóóëàõûã õ¿ñ÷ áàéíà.  Õýðýâ òà áèä õî¸ð ºíãºðñºí óðò óäààí 20 çóóíûã, òýð òóñìàà øºíº äóíäûí ã¿í õàðàíõóé ìýò 1200 æèëèéã ìºøãºí ¿çâýýñ ýäãýýð îí æèë¿¿ä íü ãîë ìºðºí, òýíãèñ äàëàé ìýò õýðöãèé àëëàãûí öóñàíä õàðàíõóéëàãäàí á¿ðõýãäñýí áîëîõûã õàðàõ áºãººä òýð ¿åä ë ýíýõ¿¿ òàíèõ òýìäã¿¿ä ãýæ þó áîëîõûã èë¿¿ ñàéí ìýäýõ õýðýãòýé áîëíî.  Òýä îëîí óäàà àéìøèãòàéãààð ýðýìäýãë¿¿ëñýí áàéõ áîëíî.  Ãýâ÷, õýçýý ÷ áàëðàøã¿é çàðèì òàíèõ òýìäýã áàéñààð áàéíà.  Õàðèí Åðòºíöèéí Ýçýíòýé ÿðüæ, õÿíàìãàé áîëãîîìæòîé áàéõ õýðýãòýé.  Áèä îëîí õèéìýë áóþó çîõèîìîë èòãýë ¿íýìøèëòýé òóëãàðíà.  Õýðýâ áîëîìæ ë ãàðâàë, óðâàí òýðñýëæ, õóóðàí ìýõýëñýí áàéõ áîëíî.  ̺í áîëîìæòîé áîë ýíýõ¿¿ ¿íýí áîäèòîé ò¿¿õèéí òàëààð ìºøãèí ¿çýýñýé õýìýýí áèä õ¿ñ÷ áàéíà.  Õàðèí èë¿¿òýéãýýð Åðòºíöèéí Ýçýíèé ¿íýí çºâ, àëäàà ìàäàãã¿é ¿ãñ áà òàíèõ òýìäã¿¿äòýé íèéöñýí áàéâàë çîõèñòîé. 

Çàðèì íýã àëäàà ìàäàãã¿é, ãàæààã¿é òàíèõ òýìäã¿¿ä

Õýðýâ áèä ºíãºðñºí çóóíóóäûí òàëààð ñóäëàõ ÿâöäàà ýäãýýð ÿëãàðàõ òàíèõ òýìäã¿¿äèéã àâààã¿é áà ¿íäñýí ñóðãààëóóäûí îðîíä ººð ç¿éë çààäàã ÿìàð íýã á¿ëýã áóþó ýñâýë õ¿ì¿¿ñèéí á¿ëã¿¿äòýé òààðàëäâàë áîëãîîìæëîõ õýðýãòýé. 

1. Ýíý èòãýë ¿íýìøëèéã ¿¿ñãýí áèé áîëãîã÷ Õðèñò ººðèéíõºº øàâü íàð áóþó ñóðàëöàã÷äûã ÷óóëãàíä îðóóëàí çîõèîí áàéãóóëñàí.  ̺í ò¿¿íèé øàâü íàð ¿¿íèéã óëàì öààø ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëæ, ººð õ¿ì¿¿ñèéã ò¿¿íèé øàâü íàð “áîëãîõ” ÿâöäàà îëîí ÷óóëãàíóóäûã ¿¿ñãýí áàéãóóëæýý.  (Áàï. Àìæèëò – Ðàè – Äàõèí õÿíàñàí õýâëýëò 1-ð á¿ëýã.)
2. Ýíýõ¿¿ áàéãóóëëàãà áóþó ÷óóëãàíä Áèáëèéí ñóðãààëóóä áà òºëººëºã÷äèéí ñóðãàëòàíäàà õýðýãæ¿¿ëæ áàéñàí ç¿éëñ áîëîí ýõýí ¿åèéí ÷óóëãàíóóäàä ºãºãäñºí äàãóó ïàñòîðóóä áà òóñãàéëàí ñîíãîãäñîí òóñëàã÷èä ãýñýí åð人 õî¸ðõîí òºðëèéí àëáàí òóøààëòàí áàéñàí.  Ïàñòîðûã áàñ “Õàðãàëçàã÷” ãýæ íýðëýäýã áàéæýý.  Ïàñòîð áîëîí òóñëàã÷äûã ÷óóëãàí ñîíãîäîã áàéñàí áºãººä òýä ÷óóëãàíû çàðö íàð þì. 
3. ×óóëãàíóóäûí óäèðäàõ çàð÷èì áà ñàõèëãà áàòûí àðãà õýìæýý íü áèå áèåíýýñýý á¿ðýí òóñãààðëàãäàæ, áèåý äààñàí áàéäàã.  Èåðóñàëèìä Àíòèîõûí äýýð ãàðàõ ýðõ ìýäýë, Àíòèîõò Ýôýñèéí äýýð ãàðàõ ýðõ ìýäýë, Ýôýñò Êîðèíôèéí äýýð ãàðàõ ýðõ ìýäýë áàéõã¿é áºãººä ýíý ìýò÷èëýí öààø ¿ðãýëæèëäýã.  Òýäíèé óäèðäëàãûí àðãà áàðèë íü àðä÷èëñàí.  Õ¿ì¿¿ñèéí óäèðäëàãà, õ¿ì¿¿ñýýð, õ¿ì¿¿ñèéí òºëºº. 
4. ×óóëãàíä áàïòèçì, Èõ Ýçýíèé çîîã ãýñýí åð人 õî¸ðõîí çàõèðàìæ ºãºãäæýý.  Ýäãýýð íü òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýõ, ñàíàí äóðñàõ ¿éë àæèëëàãààíóóä þì. 
5. Ǻâõºí “àâðàãäàãñàä”-ûã ÷óóëãàíû ãèø¿¿íýýð õ¿ëýýí àâäàã áàéñàí. (¯éë ÿâäàë 2:47.)  Ýäãýýð àâðàãäàãñàä íü õóóëèéí äàãóó ÿìàð íýã ¿éë õýðýã á¿òýýñíèé ¿ð ä¿íä áèø, çºâõºí ýíýðýë õàéðààð àâðàãääàã. (Ýôýñ 2:5, 8-9.)  Ýäãýýð àâðàãäàãñàä, çºâõºí òýä ë Ýöýã, Õ¿¿, Àðèóí Ñ¿íñíèé íýðýýð óñàíä áóëõóóëàãäñàí áàéäàã. (Ìàòàé 28:19.)  Èéìýýñ çºâõºí õ¿ëýýí àâ÷, áàïòèçì õèéëãýñýí ýäãýýð õ¿ì¿¿ñ ë Èõ Ýçýíèé çîîãò îðîëöîæ áîëíî.  Çîîãèéã çºâõºí ÷óóëãàí íü, ÷óóëãàíû öóãëààí ë òýìäýãëýäýã. 
6. Åðòºíöèéí Ýçýíèé õ¿íèé ñàíààíä îðóóëàí áè÷¿¿ëñýí ñóðãààëóóä áîëîí Øèíý Ãýðýý ë çºâõºí ÷óóëãàíä áàéãóóëàãûíõ íü õóâüä áèø, õàðèí óã áàéãóóëàãûí ãèø¿¿í íýã á¿ðò òýäíèé èòãýë, àìüäðàëûíõ íü óäèðäëàãà, ÷èãëýë áîëäîã. 
7. Åñ¿ñ Õðèñò áîë ýíý áàéãóóëàãûã ¿íäýñëýã÷ áºãººä ò¿¿íèé ãèø¿¿äèéíõ íü õóâèéí àâðàã÷, òýäíèé öîðûí ãàíö òýðã¿¿í-çýðýãòýí áà îéðûí ñàäàí, öîðûí ãàíö Èõ Ýçýí áà Õóóëü ãàðãàã÷, ÷óóëãàíóóäûí öîðûí ãàíö òýðã¿¿í ìºí.  ×óóëãàíóóä çºâõºí Èõ Ýçýíèéõýý õ¿ñýë áà á¿ðýí òºãñ áîëñîí õóóëèóäûí äàãàí áèåë¿¿ëäýã áºãººä õóóëü çîõèîí ãàðãàõ, õóó÷èí õóóëèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîõ áà çàñâàðëàõ, øèíý õóóëü ãàðãàõ çýðýã ç¿éëèéã õýçýý ÷ õèéäýãã¿é. 
8. Õðèñòýä èòãýõ èòãýë íü ãàíöààð÷èëñàí áóþó õóâü÷èëñàí áºãººä öýâýð ñàéí äóðûí ¿íäñýí äýýð, õ¿÷òýé èòãýë äýýð òóëãóóðëàñàí áàéäàã.  Áîäèò áîëîí çàñàã òºðèéí ç¿ãýýñ ÿìàð íýãýí àëáàäëàãà áàéäàãã¿é.  Ýíý íü öýâýð õóâü÷èëñàí áóþó ãàíöààð÷èëñàí ñîíãîëòûí àñóóäàë þì.  “Òà ñîíãî” ãýäýã áîë Áèáëèéí òóøààë.  Ýíý íü áóñäûí õ¿÷, àëáàäëàãààð õ¿ëýýí àâàõ, ýñâýë òàòãàëçàõ, ýñâýë àìüäðàõûí àëèí ÷ áèø þì. 
9. Îíöãîé òàíèõ òýìäýã! Õðèñò áîëîí ò¿¿íèé òºëººëºã÷èä íü øàâü íàðòàà ºíººäðèéí áèäíèé ìýäýõ øàøíû óðñãàëóóä áîëîõ “Êàòîëèê”, “Ëóòåðàí”, “Ïðåñáóòýðàí”, “Ýïèñêîïàë” ãýõ ìýò íýðñèéã îãò ºãººã¿é.  Õðèñò çºâõºí Æîãàíûã ë “Áàïòèñò” áóþó “Æîãàí Áàïòèñò” ãýæ íýðëýõýýð øèéäñýí áàéñàí.  (Ìàòàé 11:11-ýýñ ãàäíà 10-12 óäàà.)  Õðèñò ººðèéã íü äàãàäàã õóâü õ¿íèéã “øàâü” ãýæ íýðëýäýã áàéñàí.  Õî¸ð áóþó ò¿¿íýýñ äýýø áàéâàë “øàâü íàð” õýìýýí íýðëýäýã.  Øàâü íàðûí áàéãóóëëàãà íü Èåðóñàëèì, Àíòèîõ õîò áîëîí õààíà áàéõààñàà ¿ë øàëòãààëàí “÷óóëãàí” ãýæ ãàíö òîîí äýýð íýðëýãääýã.  Õýðýâ ýíýõ¿¿ òóñãààðëàãäìàë áàéãóóëàãà íü íýãýýñ äýýø áàéâàë òýäãýýðèéã “÷óóëãàíóóä” õýìýýí îëîí òîîí äýýð íýðëýäýã.  Ýíý áàéãóóëëàãà íü íýãýýñ èë¿¿ áàéõã¿é áîë ÷óóëãàí ãýäýã ¿ãèéã ãàíö òîîí äýýð ë õýðýãëýñýí áàéäàã. Õàðèí îëîí ÷óóëãàíóóäûã á¿ãäèéí òºëººë¿¿ëýí ýíý ¿ãèéã ãàíö òîîí äýýð õýðýãëýäýãã¿é. 
10. Áè çîðèãëîîä äàõèí íýã ÿëãàãäàõ òàíèõ òýìäãèéã õýëæ ºãüå.  Áèä ¿¿íèéã ÷óóëãàí áà çàñàã òºðèéí õîîðîíäîõ á¿ðýí òóñãààðëàëò ãýæ íýðëýõ áîëíî.  Ýíýõ¿¿ ñ¿íñëýã èòãýë íü õ¿í á¿ðò çîðèóëñàí ò¿ð çóóðûí “Èòãýë áèøðýëèéí ýðõ ÷ºëºº” õýìýýõ ç¿éëòýé ÿìàð ÷ õîñëîë áà õîëáîîã¿é.

Õàðèí áè îäîî ýíýõ¿¿ ò¿¿õèéã öààø ¿ðãýëæë¿¿ëýõýýñýý ºìíº òàíû àíõààðëûã äàðààõ ç¿éë ð¿¿ õàíäóóëüÿ: 

Á¯Ä¯¯Â× ÇÓÐÀÃ

Õýðýâ òà ýíý á¿ä¿¿â÷ çóðãèéã ìàø àíõààðàëòàé ñóäàëáàë ýíý ò¿¿õèéã èë¿¿ ñàéí îéëãîõ áºãººä ýíý íü òàíû ñîíññîí áà õàðñàí á¿õíýý ñàíààíäàà õàäãàëæ áàéõàä ÷èíü àñàð èõ òóñëàõ áîëíî ãýäýãò áè èòãýëòýé áàéíà. 

Ýíý á¿ä¿¿â÷ çóðàã íü øàøíû ò¿¿õèéí õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí õóãàöààã áàðàãöààëàí õàìðóóëñàí ãýäãèéã ñàíààðàé.

Á¿ä¿¿â÷ çóðãèéí äýýä áà äîîä õýñýãò áàéãàà òîîíóóä ðóó àíõààðëàà õàíäóóëíà óó.  Äýýä áà äîîä õýñýãò õî¸óëàíä íü áóé 100, 200, 300 áà ãýõ ìýò öààøèëñààð 2000 õ¿ð÷ áàéãàà ýíý òîîíóóä íü èæèëõýí óòãàòàé þì.  Ýäãýýð íü öàã õóãàöààíû õîðèí çóóíûã òºëººëäºã áà áîñîî øóãàìààð çóóíóóä õîîðîíäîî òóñãààðëàãääàã. 

Îäîî á¿ä¿¿â÷ çóðãèéí äîîä õýñýã ð¿¿ àíõààðëàà õàíäóóëöãààÿ.  Áóñàä øóëóóí øóãàìóóäûí çýðýãöýý ººð íýãýí õºíäëºí øóãàì á¿ä¿¿â÷ çóðãèéí ç¿¿í òàëààñ áàðóóí òàë õ¿ðòýë á¿òýí ¿ðãýëæèëíý. 

Øóãàìóóä íü íýãýí èæèë çàé á¿õèé áîñîî ñàëàíãèä çóðàãäñàí áàéíà.  Ãýâ÷ òà á¿õ øóãìóóäûã õàðæ ÷àäàõã¿é.  Òýä ìàø òîä õàð öýã¿¿äýýð á¿ðõýãäñýí áàéõ áºãººä ¿¿ãýýð ò¿¿õýíä ìýäýãäñýí “õàðàíõóé ¿å¿ä”-èéã òºëººë¿¿ëäýã.  Ýíý íü äàðàà òàéëáàðëàãäàíà.  Õàìãèéí äîîä òàëûí õî¸ð õºíäëºí øóãàìûí õîîðîíä Èòàëè, Óýëüñ, Àíãëè, Èñïàíè, Ôðàíö ãýõ ìýò öààø ¿ðãýëæèëñýýð Àìåðèê õ¿ðòýëõ óëñóóäûí íýðèéã òýìäýãëýñýí áàéíà.  Òóõàéí ¿åä ò¿¿õèéí îëîí ¿éë ÿâäàë áîëæ ºíãºðñºí óëñûí íýðñ òýìäýãëýãäñýí.   Ìýäýýæ õýðýã, çàðèì íýã óëñ îðîíä á¿õ ¿åèéí òóðø çàðèì ò¿¿õýí ¿éë ÿâäëóóä áîëæ ºíãºðñºí ãýäýã íü îéëãîìæòîé.  Õàðèí çàðèì íýã îíöãîé ò¿¿õ íü ýäãýýð óëñàä, ýíýõ¿¿ îíöãîé ¿å¿äýä áîëæýý. 

Îäîî äàõèí äîîä òàëûí õºíäëºí øóãàìààñ àðàé äýýõíý áàéãàà ººð íýãýí õºíäëºí øóãàìàíä àíõààðëàà õàíäóóëöãààÿ.  Ýíý íü ìºí àäèë “õàðàíõóé ¿å¿ä”-ýä õàìðàãäàõ áºãººä òýíä áàñ ë íýðñ áè÷ýýñòýé áàéãàà áà õàðèí ýäãýýð íü ÿìàð íýã óëñûí íýð áèø þì.  Òýä á¿ãä “õî÷íóóä” àæýý.  Ýäãýýð íýðèéã äàéñíóóä íü òýð õ¿ì¿¿ñò ºãñºí áàéíà.  “Õðèñòèéíõýí” – ýíý áîë õàìãèéí àíõíûõ íü: “Øàâü íàðûã Àíòèîõò àíõ “Õðèñòèéíõýí” õýìýýí íýðëýâ” (¯éë ÿâäàë 11:26).  Ýíý íü ÌÝ 43 îíû ¿åä òîõèîæýý.  Ïàãàí áîëîí Èóäåéí øàøèíòíóóä òîõóóðõàõ ¿¿äíýýñ ýíý íýðèéã òýäýíä ºãñºí.  Ýíý ýãíýýíä áàéãàà Ìîíòàíèñòóóä, Íîâàøèíèñòóóä, Äîíàòèñòóóä, Ïàóëèêàíóóä, Àëáèæýíñ¿¿ä, Âàëäýíñóóä áîëîí Àíà-Áàïòèñòóóä ãýõ ìýò íýðñ á¿ãä àäèëõàí àðãà çàìààð ºãºãäæýý.  Èëòãýë¿¿ä öààø ¿ðãýëæëýõýä ýäãýýð íü á¿ãä äàõèí äóðäàãäàíà. 

Á¿ä¿¿â÷ çóðãàà äàõèí õàðöãààÿ.  Óëààí äóãóé òýìäã¿¿äèéã õàð.  Òýä á¿ä¿¿â÷ çóðãàí äýýð îéð îéðõîí áèò¿¿ òàðõñàí áàéíà.  Òýä ÷óóëãàíóóäûã òºëººëäºã.  Áèåý äààñàí ãàíö íýã ÷óóëãàíóóä Àçè, Àôðèê, Åâðîï áîëîí óóë, õºíäèé, åð íü õàà ñàéã¿é áàéäàã áàéñàí.  Çîâæ òàð÷èëñàí öóñûí òîäîðõîéëîõ ¿¿äíýýñ òýäíèéã óëààí áîëãîæýý.  Òýäíèéã ¿íäýñëýã÷ Õðèñò çàãàëìàé äýýð àëàãäñàí.  Èîãàí, Èóäààñ õî¸ðîîñ áóñàä á¿õ òºëººëºã÷ õýðöãèéãýýð àëàãäæýý.  Õàðèîòûí Èóäààñ Èõ Ýçýíýýñýý óðâàí òýðñýëæ, àìèà õîðëîæ ¿õñýí.  Ò¿¿õýíä õýëñýí äàãóó, òºëººëºã÷ Èîãàí àñàð òîì òîãîîòîé òîñîíä ÷àíàãäàæ áàéñàí áàéíà. 

Òà òîä õàð äóãóé òýìäã¿¿äýä àíõààðëàà õàíäóóëàõ áîëíî.  Òýä áàñ ë ÷óóëãàíóóäûã òºëººëäºã.  Ãýõäýý ýíý íü ãàæ áóðóó ÷óóëãàíóóä þì.  Òýä áîë àìüäðàë áà ñóðãààë íü áóðóó çàìààð ÿâ÷èõñàí ÷óóëãàíóóä áèëýý.   Èéì ÷óóëãàíóóä Ïåòð, Ïóóëü, Èîãàí íàðûã íàñ áàðàõààñ ºìíº îëíîîðîî áàéäàã áàéæýý. 

Îäîî áè åðºíõèé òàíèëöóóëãà áîëîí çàðèì íýã øààðäëàãàòàé áóþó ìàø ÷óõàë áýëòãýë àæëóóäàà äóóñãààä, æèíõýíý ò¿¿õ óðóóãàà òàíûã îðóóëüÿ. 

ÍÝÃįÃÝÝÐ ¯Å ÌÝ-èé 30-500 îí

1. Öºë ãàçðààñ èðñýí õà÷èðõàëòàé õýäèé ÷ óðàí ¿ãòýé Æîãàí Áàïòèñò õýìýýõ íýãýí ýðèéí ãàéõàìøèãòàé ýð÷ õ¿÷, óäèðäëàãà äîð, Åñ¿ñ Õðèñòèéí õàéð áîëîí ãàéõàìøèãò ¿éëñèéí õ¿÷èí äîð, 12 òºëººëºã÷ áîëîí òýäíèé øóóä çàëãàìæëàã÷äûí ãàéõàëòàé ñóðãààëààð äàìæóóëàí Õðèñòýä èòãýõ èòãýë íü ýõíèé 500 æèëèéí òóðø ìàø ãàéõàëòàé ò¿ãýí äýëãýð÷ýý.  Ãýâ÷, ¿¿íèé àðä ìàø àéìøèãòàé öóñàí çàì ¿ëäñýí.  Èóäåéçì áà Ïàãàíèçì íü óðàãøèëæ áóé õºäºë㺺í á¿ðòýé ãàøóóíààð ºðñºëäºæ áàéâ.  Æîãàí Áàïòèñò áîë àìü íàñàà çîðèóëñàí àãóó óäèðäàã÷äûí õàìãèéí àíõíûõ áàéñàí.  Ò¿¿íèé òîëãîéã àâñàí.  Ò¿¿íèéã íàñ áàðñíû äàðààõàí óäàëã¿é Àâðàã÷ áóþó Õðèñòýä èòãýõ èòãýëèéã ¿íäýñëýã÷ ººðºº ÿâñàí þì.  Òýðýýð çàãàëìàé äýýð õàðãèñ ¿õëýýð öîâäëîãäîí àëàãäñàí. 
2. Àâðàã÷èéíõ íü äàðàà áóñàä îëîí çîâæ òàð÷èëñàí áààòàðëàã õ¿ì¿¿ñèéã ýýëæ äàðààëàí àëàõ ÿâäàë õóðäàöñàí:  Ñòåôàí ÷óëóóãààð øèä¿¿ëæ, Ìàòàé Åòèîïèä çýðëýãýýð àëàãäàæ, Ìààðõ ¿õòëýý ãóäàìæààð ÷èð¿¿ëæ, Ëóóõ ä¿¿æë¿¿ëæ, Ïåòð áà Ñèìîí çàãàëìàéä öîâäëîãäîæ, Àíäðåé çàãàëìàé äýýð õ¿ë¿¿ëæ, ßàõîîá òîëãîéãîî àâõóóëæ, Ôèëèï çàãàëìàéä öîâäëîãäîí, ÷óëóóãààð øèä¿¿ëæ, Áàðòîëîìàé àìüäààðàà àðüñàà ºâ÷¿¿ëæ, Òîìàñ æàäíóóäààð ñ¿ëá¿¿ëæ, áàãà ßàõîîá ÷óóëãàíààñ õººãäºí, ¿õòëýý çîäóóëæ, Èóäà íóì ñóìààð õàðâóóëàí ¿õýæ, Ìàòèàñ ÷óëóóäóóëæ, Ïóóëü òîëãîéãîî àâàõóóëàõ çýðãýýð àìü íàñàà àëäàöãààæýý. 
3. Ýíý á¿õýí áîëîõîîñ ºìíº åð人 ë çóó ãàðóéõàí æèë ºíãºðñºí áàéâ.  Èóäåéçì áà ïàãàíèçìààñ èðñýí ýíýõ¿¿ õàòóó øèð¿¿í õàâ÷ëàãà äàõèí õî¸ð çóóíû òóðø ¿ðãýëæèëñýí.  Ãýâ÷, Õðèñòýä èòãýõ èòãýë ìàø ýð÷òýé ò¿ãýí òàðõñàí.  Ýíý íü Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé á¿õ ãàçàð íóòàã, Åâðîï, Àçè, Àôðèê, Àíãëè, Óýëüñ áîëîí õàà ñàéã¿é, ñî¸ë èðãýíøèëòýé ãàçàð á¿õýíä ò¿ãæýý.  Ìàø îëîí ÷óóëãàí ¿¿ñýí áèé áîëñîí áà èòãýã÷äèéí òîî ÷ òàñðàëòã¿é ºññºí.  Õàðèí çàðèì ÷óóëãàí ãàæ áóðóó çàìààð ¿ðãýëæë¿¿ëýí ÿâàõ áîëñîí. 
4. Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòóóäààñ áèé áîëñîí àíõíû ýäãýý𠺺ð÷ëºëòèéã áîäëîãî áà ñóðãààëä õî¸óëàíä íü õ¿ëýýí çºâøººð÷ýý.  Ýõíèé õî¸ð çóóíä áèåý äààñàí îëîí ÷óóëãàí ¿¿ñýí áèé áîëñîí áºãººä Èåðóñàëèì, Àíòèîõ, Ýôýñ áîëîí Êîðèíô õîò äàõü ýõýí ¿åèéí çàðèì ÷óóëãàí ìàø îëîí ãèø¿¿íòýé áîëæ ºðãºæñºí.  Æèøýýëáýë, Èåðóñàëèì õîòûí ÷óóëãàí ë ãýõýä îéðîëöîîãîîð 25000-50000, ò¿¿íýýñ ÷ îëîí ãèø¿¿íòýé áàéñàí áàéõ ìàãàäëàëòàé áàéäàã (¯éë ÿâäàë 2:41, 4:4, 5:14).  ¯éë ÿâäàë áîëîí áóñàä çàõèäëóóäûã ñàéí ñóäàëæ ìýäñýí îþóòàí áîë Ïóóëü ººðèéíõºº àìüäðàëûí õóãàöààíä çàðèì ÷óóëãàíûã øóëóóí çàìààð ÿâóóëàõ àãóó èõ ¿¿ðýã õ¿ëýýæ áàéñàí áîëîõûã õàðàõ áîëíî.  Ïåòð, Ïóóëü íàð èðýýä¿éí òàëààð õýðõýí çºãíºí õýëñíèéã ¿ç (2Ïåòð 2:12, ¯éë ÿâäàë 20:29-31.  Ìºí ¯çýãäýë 2-3-ð á¿ëã¿¿äèéã ¿ç).

Ýäãýýð àãóó ÷óóëãàíóóäàä îëîí ñóðãààë çààã÷ áóþó àõëàã÷òàé áîëîõ øààðäëàãà òóëãàðñàí áàéíà.  (¯éë ÿâäàë 20:17.)  Çàðèì ÷óóëãàíûí òýðã¿¿í áóþó ïàñòîðóóä íü Øèíý Ãýðýýíä òýäýíä ºãºã人ã¿é ýðõ ìýäë¿¿äèéã ãàðòàà àâ÷ ýõëýâ.  Òýä áóñàä ÷óóëãàí áà àðàé æèæãýâòýð ÷óóëãàíóóäûí äýýð ýðõ ìýäýëòýé áîëîõûã îðîëäîæ ýõýëæýý.  Òýä áîëîí òýäíèé äóíäààñ îëîí àõëàã÷ íàð Åðòºíöèéí Ýçýíèé ºâ õºðºíãºíä ýçýí ñóóæ ýõýëñýí.  (3Èîãàí 9).  Ýíý áîë àñàð èõ õîð õºíººë á¿õèé íîöòîé áóñàä îëîí ãàæóóäàë óðãàí ãàð÷, óëàì á¿ð ºðãºæèí òýëýõ íýãýí ãàæóóäëûí ýõëýë áàéñàí.  Ýíý íü îäîîãèéí áóñàä ÷óóëãàí áà ìºí Êàòîëèêóóäûí àìüäðàëäàà õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà ¿éë àæèëëàãààíû ººð ººð ñóðãààëóóäûí ýõëýë áàéñàí.  Ýíäýýñ ë ýõýí ¿åèéí ÷óóëãàíóóäûí æèíõýíý àðä÷èëñàí áîäëîãî áà óäèðäëàãà á¿õëýýðýý ººð÷ëºãäºõ ººð÷ëºëòèéí ýõëýë òàâèãäæýý.  Ýíýõ¿¿ õýâèéí áóñ áàéäëûí ýõëýë õî¸ðäóãààð çóóíû òºãñãºëººñ ºìíºõºí ìàø æèæèã çàìààð òàâèãäñàí.  Ýíý íü Øèíý Ãýðýýíèé ÷óóëãàíûí æóðìààñ òóñãààðëàãäñàí àíõíû íîöòîé àñóóäàë áàéñàí áàéõ áîëîìæòîé. 

1. Ò¿¿õýýñ õàðâàë õî¸ðäóãààð çóóíû òºãñãºëººñ ýõëýí ãàð÷ èðñýí ººð íýãýí ÷óõàë ººð÷ëºëò áîë Àâðàëûí àãóó ñóðãààë þì.  Èóäåé áà Ïàãàí÷óóä íü îëîí ¿åèéí òóðø ¸ñ çàíøëóóäàä õýò èõ àíõààðëàà õàíäóóëæ èðñýí.  Òýä ãîë ç¿éëèéã ýñðýã ç¿éë ìýò, ñ¿¿äðèéã æèíõýíý ìºí ÷àíàðûí èëýðõèéëýã÷ ìýò, ¸ñ çàíøëóóäûã æèíõýíý àâðàëûí óòãà ó÷èð ìýòýýð àâ÷ ¿çäýã áàéëàà.  Òèéìýýñ òýäíèé õóâüä áàïòèçìûã èéì áàéäëààð àâ÷ ¿çýõ íü ìàø àìàðõàí áàéâ.  Òýä èéì øàëòãààí îëæýý:  Áèáëèä áàïòèçìûí òàëààð ìàø èõ ç¿éëèéã õýëñýí áàéäàã.  Èë¿¿ èõ îíöîëñîí áàéäàë íü çàõèðàìæ áà ¿¿íòýé õîëáîîòîé õ¿íèé ¿¿ðýãò òîõîãääîã.  Èéìýýñ ýíý áîë õ¿íèé àâðàëä ÿìàð íýãýí ç¿éë õèéäýã áîëîõ íü ãàðöààã¿é áàéõ ¸ñòîé.  Èéíõ¿¿ ýíý ¿åä “Áàïòèçìûí Äàõèí òºðºëò” õýìýýõ ñàíàà çàðèì ÷óóëãàíóóäàä äàãàí ìºðäºãäºæ ýõýëñýí.  (Øàêýëôîðä õóóäàñ 57, Êàìï õóóäàñ 47, Áýíýäèêò õóóäàñ 286; Ìîøåéì 1-ð áîòü õóóäàñ 134; Êðèñòèàí õóóäàñ 28.)
2. ×óóëãàíä ãàð÷ èðñýí äàðààãèéí íîöòîé ãàæóóäàë áîë áàïòèçìûí ñóáúåêòóóäûí àñóóäàë þì.  Ýíý íü 2-ð çóóíä ýõýëñýí õýìýýí çàðèì ò¿¿õ÷èä ¿çäýã.  Ýíý áîë “Áàïòèçìûí Äàõèí Òºðºëò”-èéí ¿ð ä¿íä çàéëøã¿é ãàð÷ èðñýí íýãýí ãàæóóäàë þì.  Çàðèì ãàæèã ÷óóëãàíóóä áàïòèçì áîë àâðàãäàõ õ¿÷èí ç¿éë áóþó àðãà õýðýãñýë õýìýýí òóíõàãëàæ ýõýëñíýýð áàïòèçì íü óäàëã¿é èë¿¿ áàéð ñóóðüòàé áîëæýý.  ¯¿íýýñ ¿¿äýí “íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì” ¿¿ñýí ãàð÷ èðñýí.  ¯¿íýýñ ºìíº “èòãýã÷èä”, çºâõºí “èòãýã÷äýä” ë áàïòèçìûí çºâ ñóáúåêòóóä áàéâ.  “Óñààð ø¿ðøèõ” áîëîí “óñ àñãàõ” àðãóóä íü îäîî ýíä äóðäàãäàõã¿é.  Ýäãýýð íü íèëýýä õîéíî ãàð÷ èðñýí.  Õýäýí çóóíû òóðø íÿëõ õ¿¿õä¿¿ä áóñäûí àäèë óñàíä ä¿ðýãääýã áàéæýý.  Ãðåêèéí Êàòîëèêóóä (Êàòîëèê øàøíû ìàø òîì á¿ëýã) íü ýíý ºäðèéã õ¿ðòýë áàïòèçìûí àíõíû õýëáýðèéã õýçýý ÷ ººð÷뺺ã¿é.  Òýä íÿëõ õ¿¿õäýä áàïòèçì õèéäýã áàéñàí áîëîâ÷ óñàíä ä¿ðýõýýñ ººð àðãààð õèéæ áàéãààã¿é àæýý.  (Æè÷ – Çàðèì ÷óóëãàíûí ò¿¿õ ñóäëàà÷èä íÿëõ õ¿¿õäýä áàïòèçì õèéõ ÿâäàë íü ýíý çóóíä ¿¿ññýí ãýæ ¿çäýã.  Õàðèí áè “Ðîáèíñîíû øàøíû ñóäàëãààíóóä” õýìýýõ íîìîîñ íýãýí áîãèíîõîí äîãîë ìºðèéã èø òàòüÿ.)

“Ýõíèé ãóðâàí çóóíä Ç¿¿íèéã õàìàðñàí öóãëààíóóä íü á¿ãä òóñ òóñäàà áèå äààñàí á¿ðýëäýõ¿¿í¿¿ä áàéñàí áºãººä òºð çàñãèéí ç¿ãýýñ ÿìàð íýãýí òóñëàìæ äýìæëýã àâàõ áà ìºí íýã íýãýíäýý òºðèéí õ¿÷ýýð ÿìàð íýã äàðàìò øàõàëò ¿ç¿¿ëýõ çýðýã àñóóäàë îãò áàéäàãã¿é áàéæýý.   Ýíý á¿õ õóãàöààíä òýäãýýð ÷óóëãàíóóä á¿ãä çºâ àðãà çàìààð áàïòèçì õèéäýã ÷óóëãàíóóä áàéñàí áà äºðâºí ¿åèéí á¿õ ýöýã ºâãºä íü Æýðîìå (ÌÝ-èé 370), Ãðåê, Ñèðè áîëîí Àôðèêò áàéñàí áºãººä òýä íàñàíä õ¿ðýã÷äýä áàïòèçì õèéõ òàëààð ò¿¿õèéí îëîí òîî áàðèìòóóäûã äýëãýí õàðóóëäàã.  Òýä ÌÝ-èé 370 îí õ¿ðòýë õ¿¿õäýä áàïòèçì îãò õèéäýãã¿é áàéñàí.”  (Øàêåëôîðäûí Áàïòèñò Ò¿¿õèéí Öóãëóóëãà íîìûí õóóäàñ 43; Âåääåð õóóäàñ 50; Êðèñòèàí õóóäàñ 31; Îð÷àðä õóóäàñ 50 ã.ì.)

1. Ýíä äóðäàãäñàíòàé àäèëõàí ººð÷ëºëò¿¿ä íü íýã ºäºð, ìºí íýãõýí æèëèéí äîòîð õèéãäýýã¿é ãýäãèéã ñàíààðàé.  Ýäãýý𠺺ð÷ëºëò¿¿ä íü íèëýýä óäààí ãàð÷ èðñýí áà õýçýý ÷ á¿õ ÷óóëãàíóóäàä áèé áîëîîã¿é.  Çàðèì ÷óóëãàíóóä òýäãýýðèéã èäýâõèòýé íÿöààæ áàéæýý.  251 îíä ¿íýí÷ ÷óóëãàíóóä ýäãýýð ãàæóóäëóóäûã õ¿ëýýí çºâøººð÷, ñóðãààëäàà õýðýãæ¿¿ëýã÷ ÷óóëãàíóóäòàé ÿìàð ÷ äîòíî õàðüöààã¿é áîëîõîî òóíõàãëàæýý.  Èíãýæ ÷óóëãàíóóäûí äóíä àíõíû æèíõýíý àëáàí ¸ñíû òóñãààðëàëò áèé áîëñîí.
2. Èéíõ¿¿ ýõíèé ãóðâàí çóóíä Õðèñò áîëîí ò¿¿íèé òºëººëºã÷äèéí àíõíààñàà çààñàí ñóðãààëóóäàä ãóðâàí ÷óõàë ººð÷ëºëò ãàðñàí òàëààð îíöëîí òýìäýãëýãäýíý.  ̺í íýãýí îíöãîé ¿éë ÿâäàë òîõèîñîí.  Ýíý ä¿ãíýëòèéã îíöëîí àíõààðààðàé:
3. Øèíý ãýðýýíèé òýðã¿¿í áà ÷óóëãàíûí óäèðäëàãûí á¿òöýýñ ñàíàà àâñàí ººð÷ëºëò.  Ýíý ººð÷ëºëò íü ìàø õóðäàöòàé ºñ÷, èë¿¿ èõ ò¿ãýí òàðõàæ, á¿ðýí áºãººä õîð õºíººë á¿õèé áîëñîí. 
4. Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãàëòóóäààñ àâñàí Äàõèí òºðºëòººñ, “áàïòèçìûí äàõèí òºðºëò” õ¿ðòýëõ ººð÷ëºëò.
5. “Èòãýã÷äèéí áàïòèçì”-íààñ “íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì”-íû ººð÷ëºëò.  (Ñ¿¿ë÷èéí ýíý ººð÷ëºëò íü äàõèí íýã çóóíààñ èë¿¿ ºðãºí òàðõàæ ÷àäààã¿é.)
6. “Áàïòèçìûí äàõèí òºðºëò” áà “íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì”.  Õýðýâ òà ñ¿¿ëèéí ¿åèéí “Äýëõèéí Äàéí”-ûã îðõèâîë ýíý õî¸ð ãàæóóäàë íü çóóíààñ çóóí ºíãºðºõ òóñàì áóñàä á¿õ ãàæóóäëóóäûã íèéë¿¿ëñíýýñ èë¿¿, ìàãàäã¿é õàâ÷ëàãàòàé õîëáîîã¿é á¿õ äàéíóóäààñ èë¿¿ Õðèñòýä èòãýã÷äèéí öóñûã àñàð èõ óðñãàõ øàëòãààí áîëñîí áîëîõ íü áàò ¿íäýñëýëòýé ò¿¿õèéí ýõ ñóðâàëæààð íîòëîãääîã.  50 ñàÿ ãàðóé Õðèñòýä èòãýã÷èä ãîëäóó ýíý õî¸ð ãàæóóäëûã ýñýðã¿¿öñýíýýñýý áîëæ õàâ÷ëàãà ìºðäëºãèéí “õàðàíõóé ¿å¿ä” õýìýýõ 12-13 çóóíû òóðøèä çîâæ òàð÷èëñàí ¿õëýýð ¿õýöãýýæýý. 
7. Ýõíèé ãóðâàí çóóíä äèéëýíõ ÷óóëãàíóóäàä áèé áîëñîí ãóðâàí ãàéõàëòàé áàðèìòûí òàëààð òýð ¿åèéí ò¿¿õýýñ òîäîðõîé õàðàãääàã.  ¯¿íä:
8. ×óóëãàíóóäûí òóñãààðëàëò áà áèåý äààñàí áàéäàë
9. Òýðã¿¿í áóþó ïàñòîðóóäûí çàõèðàãäàõ øèíæ ÷àíàð
10. Ǻâõºí èòãýã÷äèéí áàïòèçì

Îäîî áè Ëóòåðàí ÷óóëãàíûí õàìãèéí àãóó ò¿¿õ÷äèéí íýã áîëîõ Ìîøåèìûí õýëñíýýñ èø òàòúÿ.  1-ð áîòü õóóäàñ 71-72:  “×óóëãàíûí àëòàí ¿åèéí àõëàã÷ íàð äàðààãèéí çóóíóóäûí àõëàã÷ íàðòàé îéðîëöîî îíöëîãòîé áàéñàí ãýæ õýí õ¿íã¿é áîääîã áîëîâ÷, ¿íýíäýý òýäíèé îíöëîã ìàø ººð áàéñàí íü õàðàãääàã.  Ó÷èð íü, ýíý çóóí áîëîí äàðààãèéí õýäýí çóóíóóäàä àõëàã÷ õ¿í çºâõºí ãàíö ÷óóëãàíûã óäèðääàã áàéñàí áºãººä ãîëäóó õóâèéí áàéøèíä õóðëàà õèéäýã áàéæýý.  Òýð ò¿¿íèé ýçýí íü áèø, õàðèí ¿íýíäýý ò¿¿íèé àæèëòàí áóþó çàðö íü áàéñàí...  Ýðò ¿åèéí ýäãýýð ÷óóëãàíóóä íü á¿ãä áèåý äààí, òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýëäýõ¿¿í¿¿ä áàéñàí áà ººðººð õýëáýë, òýä áèå áèåíèéãýý çàõèðàõ ýðõ ìýäýëã¿é áàéæýý.  Һ뺺ëºã÷äèéí ¿íäýñëýñýí ÷óóëãàíóóäàä çàðèì íýã ýðãýëçýýòýé àñóóäëóóäûí òàëààð çºâëºëäºõ ¿åä òýäíèéã õ¿íäýëäýã áàéñàí áîëîâ÷, òýäýíä ø¿¿õ, õÿíàëò òîãòîîõ áîëîí õóóëü ãàðãàõ ýðõ ìýäýë îãò áàéäàãã¿é áàéñàí.  Õðèñòèéí ÷óóëãàíóóä á¿ãä òýíö¿¿ ýðõòýé áºãººä ìºí áèå áèåíýý àäèëõàí õ¿íäýëäýã áàéñàí íü ¿ä äóíäûí íàðíû ãýðýëä õàðàõòàé àäèë ìàø òîäîðõîé áîëîõ íü ýíäýýñ õàðàãääàã. 

1. Ýíý ¿åèéã õ¿ðòýë Õðèñòèéí øàøèí íü ìàø èõ íîöòîé õàâ÷ëàãóóäòàé òóëãàð÷ áàéñàí õýäèé ÷, ãàéõàëòàé ºñºí òýëñýýð áàéâ.  Ýíý íü àãóó èõ Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèéã á¿ðõýýä çîãñîõã¿é, ò¿¿íýýñ ÷ öààø òàðõñàí áàéëàà.  Òóõàéí ¿åä áàéñàí äýëõèéí áàðàã á¿õ õ¿í Õðèñòèéí òóõàé ñàéõàí ìýäýýã ñîíññîí áàéæýý.  Çàðèì ÷óóëãàíûí ò¿¿õ÷äèéí õýëñýí äàãóó, òºëººëºã÷äèéí ¿¿ñãýí áèé áîëãîñîí îëîí æèíõýíý ÷óóëãàíóóä òýäíèé çààñàí ñóðãààëûã îãò ãàæóóäóóëàëã¿é ¿íýí÷ èòãýëòýé õýâýýðýý áàéæýý.  Ãýñýí õýäèé ÷, áèäíèé äýýð äóðäñàí äàãóó, îëîí ÷óóëãàíóóäàä àñàð èõ õîð õºíººë á¿õèé ãàæóóäëóóä ààæìààð áèé áîëæ, îëîí ÷óóëãàíû ñóðãààëûí õýñýã áîëæ íºëººëºõ áîëñîí.  Çàðèì íü ìàø õýâèéí áóñ áîë÷èõñîí áàéñàí. 
2. Õàâ÷ëàãóóä íü èë¿¿ èõ ãàøóóí áàëìàä áîëñîí áàéëàà.  ĺðºâä¿ãýýð çóóíû ýõýí ¿åä òºð çàñãèéí ç¿ãýýñ õàâ÷ëàãûí àíõíû çàðëèãèéã àëáàí ¸ñîîð ãàðãàæýý.  Õðèñòèéí øàøíû ãàéõàëòàé ºñºëò íü Ðîìûí ïàãàíû óäèðäàã÷äàä ò¿ãø¿¿ðèéí äîõèî ºãñºí áàéíà.  Òèéìýýñ ýçýí õààí Ãàëåðèóñ õàâ÷ëàãàòàé õîëáîîòîé ìàø õýðöãèé íýãýí çàðëèã ãàðãàæýý.  Ýíý íü ÌÝ-èé 303 îíû 2-ð ñàðûí 24-íä ãàðñàí.  Ýíý ¿åèéã õ¿ðòýë Ïàãàíèçì íü ÿìàð íýãýí òîäîðõîé õóóëüã¿éãýýð õàâ÷ëàãà ÿâóóëäàã áàéñàí íü ýíäýýñ õàðàãääàã. 
3. Ãýâ÷ Õðèñòèéí øàøíû ºñºëòèéã çîãñîîõ çîðèëãîîð ãàðñàí ýíýõ¿¿ çàðëèã íü á¿òýëã¿éòñýí áà óã çàðëèãèéã ãàðãàñàí ýçýí õààí Ãàëåðèóñ ººðºº, åð人 ë íàéìõàí æèëèéí äàðàà (Ì.Ý-èé 311 îí) óã çàðëèãèéã õ¿÷èíã¿é áîëãîæ, Åñ¿ñ Õðèñòèéí øàøíûã õ¿ëýýí çºâøººðñºí ººð íýã øèíý çàðëèã ãàðãàñàí.  Ýíý áîë õàìãèéí àíõíû íààøòàé õóóëü þì. 
4. Ì.Ý-èé 313 îíû ýõýýð Õðèñòèéí øàøèí íü ïàãàíèçìûã äèéëæ àãóó èõ ÿëàëò áàéãóóëëàà.  Íýãýí øèíý õààí Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé õààí øèðýýíä çàëðàâ.  Òýð õààí ýíýõ¿¿ øàøèí íü õè÷íýýí õàòóó øèð¿¿í õàâ÷ëàãàòàé òóëãàðñàí õýäèé ÷, óëàì á¿ð ºñºí òýëñýýð áàéãààä ÿìàð íýã íóóöëàã õ¿÷ áàéãààã óõààëãààð õàðñàí áàéíà.  Ýçýíò ã¿ðíèé ýíýõ¿¿ øèíý õààí áîë ãàéõàëòàé áîäèò õàðààòàé Êîíñòàíòèí-ààñ ººð õ¿í áàéãààã¿é õýìýýí ò¿¿õýíä õýëñýí áàéäàã.  Òýð òýíãýðò øàòàæ áóé óëààí çàãàëìàéã õàðñàí áºãººä ò¿¿í äýý𠓯¿ãýýð ÷è áóëààí ýçëýõ áîëíî” õýìýýí ãàëààð áè÷èãäñýí áàéæýý.  Òý𠺺𺺠Õðèñòýä èòãýã÷ áîëîõ õýðýãòýé ãýñýí óòãàòàé þì ãýæ ¿¿íèéã òàéëáàðëàñàí áàéäàã.  Ïàãàíèçìààñ òàòãàëçàí, Õðèñòýä èòãýã÷äèéí ñ¿íñëýã õ¿÷èéã Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèé òºðèéí õ¿÷òýé õàâñðàí äýëõèéã ìàø õÿëáàðõàí ýçëýí àâ÷ ÷àäæýý.  Èéíõ¿¿ Õðèñòèéí øàøèí íü äýëõèéã á¿õýëä íü õàìàðñàí øàøèí, Ðîìûí ýçýíò ã¿ðýí íü äýëõèéã á¿õýëä íü õàìàðñàí ýçýíò ã¿ðýí áîëñîí. 
5. Ýçýí õààí Êîíñòàíòèíû óäèðäëàãà äîð ýíõèéí õýëýëöýýð òîãòîîí, íÿãò õîëáîîòîé áîëîõ ñàíàë òàâèãäæýý.  Ðîìûí ýçýíò ã¿ðýí íü ýçýí õààíààðàà äàìæóóëàí Õðèñòýä èòãýã÷èäòýé íÿãò õîëáîîòîé áîëîõûã ýðìýëçñýí.  Áèäýíä ñ¿íñëýã õ¿÷ýý ºã, áèä òà íàðò ò¿ð çóóðûí õ¿÷ýý ºãüå. 
6. Ýíýõ¿¿ àðèóí áóñ õîëáîîòîé íýãäýõ õ¿ñëèéã áèé áîëãîõ çîðèëãîîð çºâëºë㺺í õèéõýýð çàðëàæýý.  Ì.Ý-èé 313 îíä Õðèñòèéí ÷óóëãàíóóä áóþó ò¿¿íèé òºëººëë¿¿äèéã õàìòðàí èðýõèéã óðüñàí áàéíà.  Îëîí ÷óóëãàíóóä èðñýí áîëîâ÷ á¿ãä èðýýã¿é.  Õîëáîî á¿ðýëäýí òîãòîâ.  Øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî áèåëýëýý îëëîî.  Øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîòîé áàéãóóëàãàä Õðèñòèéã ÷óóëãàíóóäûí òýðã¿¿íýýñ àâ÷ õàÿí, ýçýí õààí Êîíñòàíòèíûã (çºâõºí ò¿ð çóóðûíõ, ãýñýí õýäèé ÷) ÷óóëãàíûí òýðã¿¿íýýð ºðãºìæèëñºí áàéíà.  
7. Øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî áîë ýöñèéí ä¿íäýý ºíººäðèéí áèäíèé ìýäýõ Êàòîëèê áóþó “äýëõèé íèéòèéã õàìàðñàí” ÷óóëãàíûí õºãæëèéí òîäîðõîé ýõëýë áàéñàí.  ¯¿íèé òîäîðõîé áóñ ýõëýë¿¿ä íü õî¸ðäóãààð çóóíû òºãñãºë, ãóðàâäóãààð çóóíû ýõýýð áóþó ÷óóëãàíûí óäèðäëàãûí àðãà áàðèëä òýðã¿¿í áà ñóðãààë çààã÷äûí òàëààðõ øèíý ñàíààíóóä ãàð÷ ýõëýõ ¿åä áèé áîëñîí ãýæ õýëñýí áàéæ áîëíî. 
8. Êîíñòàíòèíûã çºâëºë㺺í õèéëãýõýýð çàðëàõ ¿åä ìàø îëîí Õðèñòèéã äàãàã÷èä (Áàïòèñòóóä) áîëîí ÷óóëãàíóóä òàòãàëçñàí õàðèó ºãñºí ãýäãèéã òîäîðõîé ñàíàõ õýðýãòýé.  Òýä òºð çàñàãòàé íÿãò õîëáîîòîé áîëæ, èòãýë ¿íýìøëèéí àñóóäëûã òºð çàñàãò òºâëºð¿¿ëýí, áèåý äààñàí ÷óóëãàíóóäààñ èë¿¿ ÿìàð íýã òºðëèéí øàøíû ¿çýëä àâòñàí çàñàã òºðòýé áàéõûã õ¿ñýýã¿é.  Ýäãýýð Õðèñòèéã äàãàã÷èä (Áàïòèñòóóäûí) áà ÷óóëãàíóóä íü òóõàéí ¿åä áîëîí ò¿¿íýýñ ÷ õîéø Êàòîëèê óðñãàëûí øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíä íýãäýí îðîîã¿é. 
9. Ýíýõ¿¿ øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã áèé áîëîõ ¿åä, ò¿¿íèé òýðã¿¿í Êîíñòàíòèí ººðºº Õðèñòèéã äàãàã÷ áîëîîã¿é áàéñàí.  Òýð Õðèñòèéã äàãàã÷ áîëîõîî çºâøººð÷èõñºí áàéæýý.  Õàðèí ò¿¿íòýé õàìò ýíýõ¿¿ áàéãóóëëàãàä íýãäýí îðñîí ãàæ áóðóó áóþó æèíõýíý áóñ ÷óóëãàíóóä Áàïòèçìûí äàõèí òºðºëò ãýã÷ ãàæóóäëûã äýìæèí ñàéøààõ áîëñíîîð Êîíñòàíòèíû ñàíààíä “Õýðýâ áè ãýì¿¿äýýñýý áàïòèçìààð àâðàãä÷èõñàí þì áîë, áàïòèçì õèéëãýñíèéõýý äàðàà õèéæ áîëîõ ãýì¿¿ä ìààíü þó áîëîõ âý?” ãýñýí íýãýí íîöòîé àñóóëò óðãàí ãàð÷ èðñýí áàéíà.  Ò¿¿íèé ãàðãàí òàâüñàí àñóóëò íü õ¿í òºðºëõòíèé á¿õ ¿å¿äèéã òººðºãäºëä îðóóëñààð èðñýí.  ¯éëäýí õèéãýýã¿é áàéãàà ãýì¿¿äèéã áàïòèçì óãààí öýâýðëýæ ÷àäàõ óó?  Ýñâýë áàïòèçì õèéëãýõýýñ ºìíº õèéñýí ãýì¿¿ä íýã àðãà çàìààð (ººðººð õýëáýë áàïòèçì ãýñýí ¿ã), ìºí áàïòèçì õèéëãýñíèé äàðàà õèéñýí ãýì¿¿ä íü ººð àðãà çàìààð óãààãäàí öýâýðëýãäýíý ãýñýí ¿ã ìºí ¿¿? 
10. Êîíñòñàíòèí ººðò íü áèé áîëñîí îëîí àñóóëòóóäàä õàíãàëòòàé õàðèóëò îëæ ÷àäààã¿é ó÷ðààñ ýöýñò íü Õðèñòýä èòãýã÷èäòýé íýãäýõýýð øèéäñýí áà õàðèí áàïòèçì õèéëãýõ àñóóäëûã ¿õýõèéíõýý ºìíºõ ¿å õ¿ðòýë õîéøëóóëàõààð øèéäñýí áà èíãýñíýýð ò¿¿íèé á¿õ ãýì¿¿ä íýã ìº÷èä óãààãäàí àðèëàõ áîëíî ãýæ ¿çæýý.  Òýðýýð ýíý àðãàà äàãàñàí áºãººä ýíý ¿åýñ ýõëýí ¿õýõèéíõýý ºìíºõ ¿å õ¿ðòýë áàïòèçì õèéëãýýã¿é.
11. Ðîìûí ýçýíò ã¿ðíèéã á¿õýëä íü ïàãàí øàøíààñ òàòãàëçóóëæ, Õðèñòèéí øàøíûã õ¿ëýýí çºâøººð¿¿ëýõ ãýñýí Êîíñòàíòèíû ¿éëäýë íü Ðîìûí Ñåíàòûí õàëóóí äóðã¿éöëèéã õ¿ðãýñýí.  Òýä äóðã¿éöëýý íààä çàõ íü ò¿¿íèé àâñàí àðãà õýìæýýã ýñýðã¿¿öýõ ìýòýýð èëýðõèéëýõ áîëñîí áàéíà.  Òýäíèé ýñýðã¿¿öýë íü ýöñèéí ä¿íäýý ýçýíò ã¿ðíèé õààí øèðýýã Ðîìîîñ í¿¿ëãýí ñýðãýýí çàñâàðëàãäñàí õóó÷íû õîò áîëîõ Áèçàíòèóì ðóó øèëæ¿¿ëýõýä õ¿ðãýñýí áºãººä óã õîòûã Êîíñòàíòèíä çîðèóëñàí Êîíñòàíòèíàïîë õýìýýí øèíýýð íýðëýæýý.  Èéíõ¿¿ Ðîìûí ýçýíò ã¿ðýí íü Ðîì áà Êîíñòàíòèíàïîë ãýñýí õî¸ð íèéñëýëòýé áîëñîí áàéíà.  Ýíý õî¸ð ºðñºëäºã÷ õîò íü õýäýí çóóíû äàðàà Êàòîëèê ÷óóëãàíûí õóâààãäñàí Ãðåê áà Ðîìûí óäèðäëàãûí òºâ¿¿ä áîëñîí. 
12. Øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî á¿õèé áàéãóóëëàãà áà ÷óóëãàí áîëîí òºð çàñãèéí õîîðîíäûí íýãäýë áèé áîëîõîîñ ºìíºõ á¿õ õóãàöààíä Õðèñòýä èòãýã÷äèéã Ïàãàíèçì, Èóäåéçì õî¸ð ë õàâ÷èí õÿõäàã áàéæýý.  Õàðèí îäîî íýãýí íîöòîé ººð÷ëºëò áèé áîëñîí.  Ýíý áîë Õðèñòèéã äàãàã÷èä (õýìýýí íýðèéäýã÷èä) íü Õðèñòèéã äàãàã÷äûã õàâ÷èí õÿõàæ ýõýëñýí ÿâäàë þì.  Êîíñòàíòèí á¿õ Õðèñòýä èòãýã÷äèéã ººðèéíõ íü ãàðãàñàí òºðèéí øàøèí õýìýýõ øèíý ñàíààíä íýãäýí îðîõûã õ¿ññýí áîëîâ÷ îëîí ÷óóëãàíóóä Øèíý Ãýðýýíèé ñóðãààëóóäààñ ãàæóóä ýíýõ¿¿ íîöòîé àñóóäëûã ýðñ ýñýðã¿¿öñýí ó÷ðààñ, òýäíèéã àëáàäàõààð òºð çàñãèéí õ¿÷èéã àøèãëàæ ýõýëñýí áàéíà.  Èéíõ¿¿ Õðèñò áîëîí ò¿¿íèé òºëººëºã÷äèéí çààñàí æèíõýíý ñóðãààëä ¿íýí÷ á¿õ Õðèñòýä èòãýã÷äèéí ýñðýã õîíîã, æèë, òýð áàéòóãàé çóóíààð ¿ðãýëæèëñýí õàòóó øèð¿¿í, õàðãèñ õàâ÷ëàãóóä ýõýëæýý. 
13. Îäîî áèä ÌÝ-èé 300-500 îíû õîîðîíä òîõèîñîí ¿éë ÿâäëóóäûí òàëààð ÿðèëöàæ áàéãàà ãýäãèéã ñàíààðàé.  Êîíñòàíòèíû óäèðäëàãà äîð çîõèîí áàéãóóëàãäñàí øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî íü ìàø õóðäàöòàéãààð ºñºæ õºãæèí ºíººäðèéí áèäíèé ìýäýõ Êàòîëèê ÷óóëãàí áîëñîí.  Ýíýõ¿¿ øèíýýð õºãæèæ áóé ÷óóëãàí íü ò¿ð çóóðûí òºð çàñàãòàé íýãäýí íèéëæ, Øèíý Ãýðýýíèé á¿ðýí òºãñ áîëñîí õóóëèéã äàãàí áèåë¿¿ëýõýý áîëüæ, õàðèí ººðñ人 õóóëü ãàðãàæ, õóó÷èí õóóëèóäûã öóöëàí, çàñâàðëàæ, á¿õýëäýý Øèíý Ãýðýýíä áàéõã¿é øèíý õóóëèóäûã ãàðãàæ ýõýëæýý. 
14. Õóóëü÷ëàí ãàðãàñàí àíõíû çàðëèãóóäûí íýã áóþó ýöñèéí ä¿íäýý õàìãèéí èõ õîõèðîë ó÷ðóóëñàí õóóëü áîë “íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì”-íû õóóëèéí ¿¿ñãýí áàéãóóëàëò þì.  Ýíý õóóëü ãàðñíààð “Íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì” àëáàäëàãààð õèéãäýõ áîëñîí.  Ýíý ¿éë ÿâäàë ÌÝ-èé 416 îíä òîõèîæýý.  ¯¿íýýñ ºìíºõ çóóíä íÿëõ õ¿¿õäýä õààÿà íýã áàïòèçì õèéäýã áàéñàí áàéæ áîëîõ òàëòàé áàéäàã.  Ýíýõ¿¿ øèíýýð áàòëàãäñàí õóóëü íü óëàì íºëºº á¿õèé áîëñíîîð “Èòãýã÷äèéí áàïòèçì” áà “ñàéí äóðûí ¿íäñýí äýý𠺺ðèéí äóóëãàâàðòàé áàéäëàà èëýðõèéëýí áàïòèçì õèéëãýõ” ãýñýí ìàø ÷óõàë Øèíý Ãýðýýíèé õî¸ð õóóëü öóöëàãäàõàä õ¿ðñýí.
15. Ýíý øèíý ñóðãààë áà õóóëèéí çàéëøã¿é ¿ð ä¿íä ýäãýýð ãàæ áóðóó ÷óóëãàíóóä íü æèíõýíý èòãýë ¿íýìøèëòýé áîëæ ººð÷ëºã人ã¿é ãèø¿¿äýýð óäàëã¿é ä¿¿ðñýí.  ¯íýíäýý îëîí æèë áîëîîã¿é áàéõàä ãèø¿¿í÷ëýëèéíõ íü èõýíõ õ¿ì¿¿ñ ýðãýýã¿é áóþó ãýìýý á¿ðýí óõàìñàðëààã¿é õ¿ì¿¿ñýýñ á¿ðäýæ áàéñàí. ãèø¿¿äèéí äèéëýíõ íü æèíõýíýýñýý ººð÷ëºã人ã¿é ãèø¿¿äýýñ á¿ðýëäýõ õ¿ðòýë òèéì ÷ óäààí õóãàöàà øààðäàãäààã¿é.  Èéíõ¿¿ Åðòºíöèéí Ýçýíèé ñ¿íñëýã õààíò óëñûí àãóó èõ ñ¿íñëýã ¿éë õýðýã íü äàõèí òºðººã¿é ò¿ð çóóðûí õ¿÷íèé ãàðò îðñîí.  Îäîî þóíä íàéäàæ áîëîõ âý? 
16. Ìýäýýæ õýðýã, ¿íýí÷ èòãýëòýé Õðèñòèéã äàãàã÷èä áîëîí ÷óóëãàíóóä ýíý øèíý õóóëèéã ýñýðã¿¿öñýí.  “Èòãýã÷äèéí áàïòèçì” áóþó “Øèíý Ãýðýýíèé áàïòèçì” ë òýäíèé õóâüä öîðûí ãàíö õóóëü áàéñàí ãýäýã íü îéëãîìæòîé.  Òýä çºâõºí ¿ð õ¿¿õä¿¿ääýý áàïòèçì õèéëãýõèéã ýñýðã¿¿öýýä çîãñîõã¿é, çºâõºí èòãýã÷äýä ë áàïòèçì õèéõ ¸ñòîé ãýäýãò áàò èòãýäýã áºãººä ìºí Áèáëèéí äàãóó áóñ áàéãóóëëàãûí ÷óóëãàíóóäàä áàéõäàà áîëîí òýäíýýð áàïòèçì õèéëãýãñäèéã õ¿ëýýí àâàõààñ òàòãàëçäàã áàéæýý.  Õýðýâ ýíýõ¿¿ øèíý áàéãóóëëàãûí ÷óóëãàíóóäààñ õýí íýãýí ãèø¿¿í íü óã áàéãóóëëàãàòàé íýãäýí íèéëýõýýñ òàòãàëçñàí ÷óóëãàíóóäàä íýãäýí îðîõûã õè÷ýýâýë Õðèñòýä èòãýã÷äèéí àìüäðàëûí òóðøëàãà áà äàõèí áàïòèçì õèéëãýõ øààðäëàãà çýðýã òàâèãääàã áàéñàí. 
17. ¯íýí÷ ÷óóëãàíóóäûí äàãàñàí ýíýõ¿¿ ¿éëäýë íü óäàëã¿é òºðèéí øàøèíòíóóäûí õàëóóí äóðã¿éöëèéã ººð äýýðýý àâ÷èðñàí ãýäýã íü îéëãîìæòîé.  Ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí äèéëýíõ íü æèíõýíý áóñ Õðèñòýä èòãýã÷èä áàéñàí.  “Õðèñòèéíõýí” õýìýýõ íýð ýäãýýð øèíýýð ãàð÷ èðñýí ãàæ áóðóó ç¿éë¿¿äèéã õ¿ëýýí àâàõààñ òàòãàëçñàí ¿íýí÷ ÷óóëãàíóóäûí õóâüä îäîîíîîñ ýõëýí ¿ã¿éñãýãäýõ áîëæýý.  Òýä ¿¿íèéã õ¿÷ýýð áóëààëãàæýý.  Òýäíèéã îëîí ººð íýðýýð íýðëýäýã áàéñàí áºãººä çàðèìûí íýã íýðýýð, çàðèìûí ººð ººð áóþó “Ìîíòàíèñò”, “Òýðòóëëèàíèñòóóä”, “Íîâàøèîíèñòóóä”, “Ïàòýðèíóóä” ãýõ ìýò íýðñýýð, ìºí ò¿¿í÷ëýí çàðèì íü íÿëõ õ¿¿õýä áàéõäàà áàïòèçì õèéëãýñýí õ¿ì¿¿ñèéã õ¿ëýýí àâàõûí òóëä òèéì õ¿ì¿¿ñò äàõèí áàïòèçì õèéäýã áàéñàí òýäíèé àìüäðàëäàà õýðýãæ¿¿ëäýã ¿éëäëýýñ íü áîëæ “Àíà-Áàïòèñòóóä” õýìýýí áàñ íýðëýäýã áàéæýý. 
18. ÌÝ-èé 426 îíä áóþó íÿëõ õ¿¿õäýä áàïòèçì õèéõ àñóóäëûã àëáàí ¸ñîîð õóóëü÷èëñíààñ õîéø åð人 ë àðàâõàí æèëèéí äàðàà “Õàðàíõóé ¯å¿ä” õýìýýõ àéìøèãòàé îí æèë¿¿äèéí ýõëýë òàâèãäæýý.  ßìàð àéìøèãòàé õàðàíõóé, öóñò ¿å ãýý÷!  Ýíý ¿åýñ ýõëýí àðàâ ãàðóé çóóíû òóðø ¿íýí÷ èòãýëòýé Õðèñòýä èòãýã÷äèéí óë ìºð ººðñäèéíõ íü öóñààð óãààãäàí àëãà áîëñîí.  Á¿ä¿¿â÷ çóðãàí äýýðõ õàâ÷èãäàãñäàä ºãºãäñºí îëîí ººð íýðñèéí çàðèìûí àíõààðàëòàé õàðíà óó. Ýäãýýð íýðñ íü çàðèìäàà õýí íýãýí áààòàðëàã óäèðäàã÷äààñ áîëæ, çàðèìäàà ººð øàëòãààíóóäààñ áîëæ ºãºãääºã áàéæýý.  Èæèë õ¿ì¿¿ñò ºãºãääºã îëîí äàõèí äàâòàãääàã íýðñ íü ººð ººð óëñ îðîíä áîëîí ò¿¿ãýýð áàðàõã¿é ººð ººð çóóíä àìüäàð÷ áàéñàí õ¿ì¿¿ñò ºãºãääºã áàéñàí. 
19. “Õàðàíõóé ¿å¿ä” ýõýëñíýýñ õîéø 20 æèëèéí äàðàà æèíõýíý Ïîïàðûí òîäîðõîé ýõëýë¿¿ä òàâèãäñàí.  Ýíý áîë ÌÝ-èé 440-461 îíû õîîðîíäîõ II Ëåîãèéí ¿å áàéâ.  Ýíý íü óã öîë õýðãýìèéã àíõ óäàà õýðýãëýæ áóé õýðýã áèø áàéæýý.  Ýíý öîë õýðãýì íü Êàòîëèê ÷óóëãàíòàé ººðòýé íü îéðîëöîî áàéñàí áºãººä íèëýýä õºãæñºí.  Ýíý íýð ÌÝ-èé 296-304 îíû ¿åýñ ë àíõ Ðîìûí òýðã¿¿íä õàìààðàãäàõ áîëñîí.  ¯¿íèéã ÌÝ-èé 384-398 îíû õîîðîíä Ðîìûí òýðã¿¿í áàéñàí Ñèðèêèóñ ýíýõ¿¿ öîë õýðãýìèéã ¸ñ òºäèé ñîíãîæýý.  Äàðàà íü ÌÝ-èé 440-461 îíû õîîðîíä IIËåî àëáàí ¸ñîîð ñîíãîñîí áàéíà.  Òýãýýä ÌÝ-èé 707 îíä äýëõèé íèéòèéã õàìàðñàí õýìýýí òóíõàãëàãäñàí.  Ò¿¿íýýñ õîéø õýäýí çóóíû äàðàà VII Ãðåãîðè Ïàïûí íýð òºðèéã ººðèéí öîðûí ãàíö ýðõ ìýäýë áîëãîí òóíõàãëàñàí áàéíà. 
20. Îäîî ýõíèé òàâàí çóóíû õóãàöààíä òîõèîñîí õàìãèéí ÷óõàë ¿éë ÿâäëóóäûã òîâ÷ ä¿ãíýå. 
21. Àðä÷èëñàí óäèðäëàãààñ - ÷óóëãàíû óäèðäëàãûí ñóðãààë çààã÷ õ¿ðòýëõ àëãóó𠺺ð÷ëºëò.
22. Ýíýðýë õàéðààð àâðàãäàõààñ - áàïòèçìûí àâðàëûí ººð÷ëºëò.
23. “Èòãýã÷äèéí áàïòèçì”-íààñ “íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì”-íû ººð÷ëºëò.
24. Øàòàëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî áèé áîëñîí.  ×óóëãàí áà çàñàã òºðèéí íÿãò õîëáîî.
25. Ýçýíò ã¿ðíèé ñóóäàë Êîíñòàíòèíîïàëå ðóó øèëæñýí.
26. Íÿëõ õ¿¿õäèéí áàïòèçì õóóëü÷ëàãäàí, àëáàäëàãààð õèéãäýõ áîëñîí. 
27. Õðèñòýä èòãýã÷èä, Õðèñòýä èòãýã÷äýý õàâ÷èæ ýõýëñýí.
28.  “Õàðàíõóé ¯å¿ä” 426 îíä ýõýëñýí.
29. Ñàéí ìýäýýíýýñ èë¿¿òýéãýýð ñýëýì áîëîí áàìáàð íü àâðàëä õ¿ðýõ Åý-íèé õ¿÷ áîëñîí. Õðèñòèéí òóõàé àâðàëä õ¿ðýõ Åðòºíöèéí Ýçýíèé õ¿÷ áîëîõîîñîî èë¿¿ èëä ñýëýì, ãàëò áàìáàð áîëñîí.
30. “Øàøíû Ýðõ ׺뺺”-òýé èæèë òºñòýé á¿õýí ìºõºæ, áóëøëàãäàí, îëîí çóóíû òóðø áóëøèíäàà ¿ëäñýí.
31. ¯íýí÷ èòãýëòýé Øèíý Ãýðýýíèé ÷óóëãàíóóä õýí ãýæ íýðëýãäýõýýñýý ¿ë õàìààðàí Êàòîëèêèéí ò¿ð çóóðûí øèíý õ¿÷íèé òýñâýðëýøã¿é àíãóó÷ëàë, òàñðàëòã¿é ìºðäºëòºíä îðñîí.  Õàâ÷ëàãà ìºðäºëòººñ ¿ëäýãñýä äýëõèé äàÿàð òàðõàí, ãàçàð äýëõèéí îé õºâ÷, óóë, õºíäèé, ¿¿ð è÷ýý áîëîí àãóéíóóä çýðýã òîäîðõîé áóñ íóóöëàãäñàí ãàçðóóäûã îëîõ áîëñîí.